Kürt ulusal birliği neden kurulamıyor? | Sinan Çiftyürek yazdı
Kürt ulusal birliği, kökleri Ehmedê Xani’ye dayanan meselemizden bahsediyoruz. Yakın tarihimizde ise Ulusal İttifak, Mir Bedirxan’dan bu yana şu veya bu düzeyde siyasetin gündeminde. Bazen başarılara vesile olması nedeniyle ama çoğunlukla yenilgi ve gerilemelerle anılan bir meselemiz. Bu uzun yıllarda Ulusal Birlik Kürt siyasetinde gündemin hep başında yerini korudu. Şöyle tarif etsek yanlış olmaz; ulusal birliği, kurmak istiyoruz kuramıyoruz, vazgeçmek istiyoruz vazgeçemiyoruz. Kısacası ne sürdürebiliyoruz ne de bırakabiliyoruz. Ulusal ittifaksız olmuyor ama ulusal ittifakı da başaramıyoruz. Neden, neden?
I- Ulusal ittifakın önemi nereden geliyor?
Sömürgeci devletlerin Aşil topuğu Kürdistan! Kürt siyasetinin Aşil topuğu ise kalıcı ulusal ittifakı yaratamaması! Daha yakından bakalım.
Birincisi; sömürge veya ilhak edilmiş ülkelerde ya da açık faşizmin yaşandığı toplumlarda, sömürgeci gücü, ülkeden çıkarmak veya faşist rejimi yıkmak sadece bir sınıfın bir tabakanın değil tüm sınıf ve tabakaların ortak meselesi olması nedeniyle ulusal ittifak önemli. Çünkü sömürgelerde ulusal bağımsızlık bütün sınıfların hatta karşıt sınıf çıkarlarına sahip sınıfların ortak hedefidir. Bu nedenle farklı sınıfsal temsiliyetleri olan siyasal disiplinlerin ortak mücadele cephesi olarak ulusal ittifak zorunlu.
İkincisi; klasik sömürgelerden farklı olarak parçalanmış Kürdistan üzerinde üçlü statükocu halkanın olması. Kürt ulusal kurtuluş mücadelesi, sömürgeci devletlerin zayıf halkaları olan Bağdat veya Şam’ın kuyruğuna basıp sıkıştırdığında, bu rejimlerin gücü yetmeyince Tahran – Ankara devreye girer. O da yetmezse üçüncü statükocu halka Moskova – Pekin devreye girer. Ayrıca üçlü statükocu halkanın arka planında duran 22 Arap devleti ve Ankara, Şam, Bağdat, Tahran’ın bölgesel – küresel etki alanı da var. Dörtlü sömürgeci halka kendi aralarındaki bölgesel hegemonya hesaplarından kaynaklanan çelişki ve çatışmalarına rağmen mesele Kürdistan’ın bağımsızlığı hatta özerkliği olunca dördü birleşip ortak hareket eder. Buna karşı Kürt siyaseti de hem parçalarda hem de parçalar üstü ulusal ittifakla hareket etmek zorunda. Demek ki Kürdistan’da klasik sömürgelere göre ulusal ittifak çok daha önemli.
Üçüncüsü; parçalanmış Kürdistan koşullarında ağır bedellerle üçlü statükocu kuşatmayı yararak statü elde edebilen Kürdistan Federal Bölgesi ve son aylarda etki alanı neredeyse tümüyle ortadan kaldırılmış olsa da Özerk Rojava Yönetimi ve de Doğu Kürdistan; sömürgecilerin koordineli kuşatma, işgal ve izolasyon hamleleri altında nefes almakta zorlanıyorlar. Yani Kürdistan parçalarından birinin diğerinden yalıtık olarak bu kuşatmayı yarması oldukça zor. Çözüm, partilerimizin, zaten biri diğerinin varoluşsal sebebi olan parçalar arasında, ulusal yakınlaşma ve ittifakın siyasi gereklerini yerine getirmesi.
Dördüncü; tarihi boyunca Kürdistan, jeopolitik konumuyla bölgesel ve küresel aktörler için hep önemli olmuş. Kürdistan’ın; emperyalist güçlerin 20. ve 21. yy’da egemenlik kurmak istedikleri iki temel bölge olan Kafkasya ve Ortadoğu’yu birbirine bağlayan coğrafik konumu… Türkiye için, Ortadoğu ve Doğu Asya ile arasındaki geçiş köprüsü… İran için, Şii Hilali Akdeniz’e ulaştıran coğrafya… Petrol, doğalgaz enerji kaynakları… Tarım yüz yılı olan 21. yüzyılda zengin tarım ve tatlı su kaynaklarını barındırması… Doğu-Batı enerji koridorunda nakil boru hatlarının geçtiği önemli alanlardan biri olması… Doğu ile Batı arasında ticari, ekonomik ilişkilerinin geliştirilmesinde işlevli olacak İpek Yolu’nun önemli bir kesiminin geçtiği coğrafya olması… Son 30 yıldır süren postmodern savaşın merkezinde yer alması… işte Kürt halkının başına bela açan Kürdistan’ın güçlü jeopolitiği!
Kürdistan’ın güçlü jeopolitiği halkımız için büyük fırsat fakat siyaset bunu Kürt/Kürdistan lehine kullanamadığı için fırsat, riske hatta kendisine karşı kullanılan silaha dönüştürülüyor! Kürt siyaseti ulusal ittifakla; Kürdistan jeopolitiğini halkı ve ülkesinin lehine kullanacağı güce dönüştürebilir. Örneğin gelecekte Kuzey’in su, tarım potansiyeli ile Güney’in petrol-doğalgaz enerji kaynakları birbirini tamamlayıcı zenginlikler olarak Kürdistan halklarının yararına kullanılması gibi! Özetle Kürdistan coğrafyasının hareketlenen jeopolitiğinden kaynaklı gelişen yükün altında ancak Kürt siyaseti ulusal birlik ile kalkabilir.
Beşincisi; Federal Kürdistan Bölgesi ile Rojava Kürdistan’ındaki kazanımların donuk-değişmez olmadıkları Özerk Rojava üzerinden yaşanarak görüldü. Kazanımlar ya özerklik, bağımsızlık hedefinde ileriye taşınacak ya da son yıllarda yaşandığı gibi mevzi kaybı yaşanacak. Çünkü bir yere gelmek önemli ama esas önemli olan geldiğin yeri koruyup ileriye taşımak taşıyamazsan geriye düşersin. Kazanımları koruyup ileriye taşımak ulusal birlik ile mümkün.
Altıncısı; ulusal özgürlük ve bağımsızlık mücadelesinin yükünü taşıyan; dört parçadaki mücadele ve kazanımlarına aynı duygu ve mücadele ruhuyla sahip çıkan halkımızın feryat yüklü “yeter artık birleşin” basıncını da siyaset kulak ardı edemez. Halkımız kesin olarak birakujiye ve ulusal dağınıklığa “hayır” diyor! Kürt halkının yanı sıra bölgesel, küresel dostlarının da “birleşin” basıncı; bu aktörlerin bölgede ki çıkarları gereği, ulusal olarak birlik olmuş Kürtlerle işbirliği ihtiyacını duyduklarını da ekleyelim.
II – Ulusal ittifakın önemi üzerine geçmişte yapılan üç tarihi çağrı!
Ehmedê Xani’den Qazî Mihemmede ve Cigexwîn’den günümüze sanatçı, tarihçi, siyasetçi herkes ulusal ittifakın önemine vurgu yapmış.
Ehmedê Xanî, Mem û Zîn eserinde:
“Eğer aramızda yalnız uyum olsaydı,
Eğer aramızda yalnızca bir kişiye itaat etseydik,
O bizi kölelikten kurtarırdı.
Türkler, Araplar, Farsların köleliğinden kurtulup
Dinimizi ve devletimizi yüceltirdik.
Ve okumada ve akıllılıkta önde giderdik!”
Qazi Muhammed de idam sehpasında:
“Her halkın ulusal başarı sembolü, birlik, işbirliği ve dayanışmadır… Kürtlerin, yeryüzünde yaşayan öteki halklardan eksik bir yanı yoktur… Düşmanlarının baskısından kurtulan halklar da sizin gibiydiler, ama onlar kurtuluş için birlik sağlamışlardı!”
Cigerxwîn; “Kurdino! bibin yek! Ger hûn nebin yek, hûn e herin yek bi yek” dediler.
Bu üç Kürt aydın ve siyasetçinin ittifak için yaptıkları öneri ve vasiyetlerine şimdi halkımızın dostlarının açık çağrıları eklenince, Kürt partilerinin ulusal ittifak için “yerim dar oynayamam” deme şansı ve seçeneği kalmıyor!” Üç Kürt şahsiyetin tarihe not düşen çağrılarına rağmen ulusal ittifak gerçekleşmedi? NEDEN?
III – Kürt siyaseti bugün ne diyor ne yapıyor?
Gerek tarihi tespit ve çağrılar gerekse halkın basıncı ve kendini dayatan fırsatlar ve riskler nedeniyle aşağıdaki tespitleri sıkça yaparız;
*“Ulusal birlik konusunda her zaman bardağın yarısı dolu”.
*Ulusal birlik hep yakıcı olarak kendini dayatıyor”,
*“Merkezinde Kürdistan’ın bulunduğu Ortadoğu’da süren ucu açık savaş halkımız için fırsat ve engellerle dolu”.
*“Kürt siyaseti, aydınları sıkça ulusal birliği tartışır. Konferans, çalıştay, sempozyumlar düzenler, düzenliyor. Özellikle Kuzey Kürdistan’da son aylarda bu çabalar yoğun.
*On yıllardır her parçada ve diasporada “ulusal birlik kendini dayatıyor”.
*“Ortadoğu’da son yıllarda yaşananlar Kürt halkına yeni fırsatlar sunmakta ancak ulusal birlikle bu fırsatları değerlendirebiliriz”.
*“Kürdistan’ın jeopolitiğinin olağanüstü hareketlendiği; parçaların geleceklerinin beklenenden erken örtüştüğü yani Güney ve Batı başta olmak üzere Kürdistan parçalarının dayanışmanın ötesinde bugün ve geleceklerinin birbirine bağlandığı; Güney Hükümeti’nin bağımsızlığı tartıştığı; Batı Kürdistan’ın mevcut kazanımları büyütme çabalarını sürdürdüğü; Doğu Kürdistan’da mücadeleye ivme kazandırma gayretlerinin sürdüğü ve Kuzey Kürdistan’ın kendini dayatan ulusal özgürlüğün çözümüne odaklandığı süreçte, gerek parçalarda gerekse parçalar arasında birlik adımları kendini dayatıyor” dedik ve dayatıyor da ama ulusal birliği gerçekleştiremiyoruz. NEDEN? (07.08. 2014 tarihli “Kuzey Kürdistan’da Birlik ve Ulusal Kongre” başlıklı yazımdan.
Özetle Kürdistan ulusal ve sınıfsal kurtuluş mücadelesinde ulusal kurtuluş evresini ittifakla gerçekleştirmek. Ulusal meselenin çözümünde ortak muhatap yaratmak ve seçim vb. güncel sorunlarda ortak tutum alabilmek için ulusal ittifak zorunlu.
IV – Kürt ulusal birliği neden gerçekleştirilemedi?
On yıllardır onca çabaya rağmen şu an parçalarda ve parçalar üstü ulusal ittifak yaratılamadı. NEDEN? Nedenleri üzerinde durup engelleri aşacak politikalar geliştirmezsek en azından birliği engellemelerini etkisizleştiremezsek ulusal birlik adımları yine yarı yolda kalır. NEDEN ulusal birlik gerçekleşmiyor? Aşağıdaki temel noktalar üzerinde düşünelim.
Bir; Kürdistan üzerindeki üçlü statükocu halkanın Kürt birliğini engelleme politikaları, nedenlerin başında gelmekte. Yakın örnek Rojava Kürdistan’nda 26 Nisan 2025’te gerçekleşen ve ENKS ile PYNK ittifakından 40 civarında partinin katıldığı Konferassa Yekrêzî û Yekhelwesta Kurdî Li Rojavayê Kurdistanê’nın tıkanmasında yaşandı. Bu tıkanmada, başta Türkiye, Suriye ve genel sömürgeci-statükocu halka bileşenlerinin ittifakı bozmak için ısrarlı müdahaleleri geldi. HTŞ hükümeti bundan cesaret alarak ilk günden 26 Nisan Kürt Konferansının sonuçlarını tanımadı. İkincisi genel Kürt siyasetinin iç sorunları özelde ise PKK ile PDK arası devam eden 40 yıllık soğuk savaşın parçalara somutta Rojava siyasal partilerine olumsuz yansıması. Sonuç ENKS ile PYNK’nın ayrı ayrı HTŞ hükümetiyle görüştü, görüşüyor olmasıyla 26.04.2025 Ulusal Birlik Konferansı tıkandı.
İki; PDK ile PKK arasında kırk yıldır süren soğuk savaş deyip geçmeyin çünkü dört parçadaki ulusal birlik çalışmalarını sıkça olumsuz etkiledi hatta zehirledi. 2005 yılından beri doğrudan yer aldığım ulusal birlik çalışmaları toplantılarında defalarca bunu belirtmiş ve yazmıştım. Özetle; “kim haklı kim haksızdan bağımsız olarak PKK ile PDK arasında Rojava Kürdistan’ında, Şengal ya da Federal Kürdistan Bölgesi’nin kuzeyinde yaşanan herhangi bir gerilim ya da soğuk savaşa özgü sert beyanlar Kuzey ve Rojava’daki çalışmaları doğrudan zehirlemekte. İki parti arasında soğuk savaş duvarının yıkılması yolunda az-çok ama mutlaka olumlu adımlar geliştirilmeli ve basın dili karşılıklı disipline edilmeli” vb. demiştim.
Üç; Belki de en önemli neden olan, Kürdistan’ın parçalanmasının yarattığı tarihsel trajedi koşullarında özellikle silahlı mücadeleyi yürüten Kürt partilerinin “Düşmanımın düşmanı dostumdur” siyasetini izlemeleri ulusal birliği ciddi etkilemiştir halen etkiliyor. Başta YNK, PDK, PKK, PDK-İ Kürt partileri yıllardır bu politikayı izliyor. Söz konusu partilerin bir yere kadar bu politikayı izlemek zorunda olduklarını da belirteyim. Söz konu partilerimiz, sömürgeci A devletine karşı sömürgeci B devletinden destek alırken O sömürgeci devletlere hangi tavizler vermek zorunda kalmışlardır? Kerkük’ün bağımsızlık referandumu sırasında düşürülmesinde İran’ın YNK üzerindeki etkisinin önemli rol oynadığını biliyoruz. Kısacası sömürgeci devletler destek verdikleri Kürt partileri üzerinde etki ve ilişkilerini gerektiğinde ulusal birlik adımlarını dağıtmak için kullandıklarını görüyoruz.
Dört; 1978 yılında Kuzey-Güney Kürdistan sınırında YNK-PDK arası yaşanan silahlı çatışmada 700 YNK Peşmergesinin yaşamını yitirmesi iki parti arası ilişkileri derinden olumsuz etkilemiş ve halen devam ediyor. Öyle ki ulusal ittifak ve Peşemerge birliğini ciddi olumsuz etkileyen nedenlerin başında gemektedir. Peşmergeyi birleştirmeyen PDK ve YNK ulusal ittifakı nasıl kursun? Bu vahim olayın etkisi Federal Bölgede yeni hükümetin kurulmamasında da sürüyor.
Beş; Kürt halkının sömürgeci devletlerin halklarıyla aynı dini inanca sahip olması ulusal birliği ve bağımsızlığı başından beri olumsuz etkilemiş. Kürdistan’ın sömürgeci devletler ile coğrafik olarak deniz aşırı değil sınırdaş olması ve aynı İslam inancına sahip olmasından hareketle sömürgeci siyaset, “aynı İslam ümmetinin fertleriyiz” propagandasıyla Kürt ulusal bilincini daima perdeleyip baskılamış. Kuzey İrlanda meselesinin de yüz yılı aşmasının esas nedenlerinden biri sınırdaş coğrafya ve aynı dini inançta olmalarıydı. Eğer Kürt halkı sömürgeci rejim halkıyla aynı dini inanca sahip olmasaydı, tıpkı Bulgarlar, Yunanlar, Sırplar gibi çoktan bağımsızlığını elde etmiş olurdu.
Altı; ulusal çıkar yerine parti çıkarlarını merkeze alan yaklaşımların aşılamaması da var. Eğri oturup doğru konuşalım! “Ulusal Birlik” söylem ve çağrıları hep parti çıkarlarının gölgesinde kaldı. Partilerimiz sıkça “Milli İttifak”, “Ulusal Birlik”, “Birlik İnisiyatifi”… derken halkımızın ulusal kurtuluşunu mu esas alıyorlar yoksa “ulusal birlik politikasıyla partimizi güçlendiririz” hedefi mi belirleyici? Mercek altına alınmalı. Ulusal birlik gibi ulusal kurtuluş mücadelesinde en hassas ve kapsayıcı mesele bile “partimi nasıl güçlendiririm” dar ufku ile sınırlı yaklaşımlar aşılamıyor. Elbette ulusal birliğin gerçekleşmemesinde başka nedenler de var.
Yedi; halkımız, ulusal birlik meselesinde partilerimizden iki adım önde olduğunu; Kobanî kuşatmasında, 25 Eylül bağımsızlık referandumunda, Kerkük ve Rojava kentlerinin işgalinde gösterdi. Ulusal demokratik kazanımlarını korumada parti-parça üstü kimlikle desteklediğini gördük. Halklarımız, “şîn û şahîya me yeke”, “Rojava Rojhilat e… Kürdistan Yek Welate” bilinç ve tutumuyla davranıp siyaset üzerinde de basınç oluşturuyor. Halkın “bugün ulusal birlik kurulamazsa yarın geç olacak ve hepimiz kaybederiz. Aman aman bu hassasiyetimizi tüm partilerimize iletin” çağrıları sürüyor. Yani halkın partilerimize “birleşin, iç iktidar kavgasını özgür veya bağımsız Kürdistan sonrasına bırakın” diyor. Bugün mikrofonu bir Kürt kentinin sokak ya da kahvelerinde halka tutsanız, diyecekleri ilk şey “gün Kürtlerin birlik olma günü”!
Sekiz; Kürdistan komünist hareketinin zayıf olması ulusal ittifakın kurulamamasında bir başka faktör. Çünkü Kürdistan komünist hareketi somutta KKP, siyasete herhangi bir parti örneğin PDK veya PKK perspektifinden bakmıyor. Ama partilerimizin bir kısmının PDK ya da PKK gözlüğüyle baktığı gerçeği yeni değil. Bu durum iki parti arasında yaşanan ve soğuk savaş dediğimiz gerilimi ilgili partilerin tutumlarına da yansıtmakta ve birlik çalışmalarını adeta zehirlemekte. Daha güçlü bir komünist hareket hem iki parti arasındaki soğuk savaş geriliminin zayıflatılmasına hem de kapsayıcı kalıcı ulusal birliğe büyük katkı yapar.
V – ÇÖZÜM
a – Önce ulusal ittifakın geçici de olsa ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini üç örnek üzerinden irdeleyelim.
İlki, Güney Kürdistan’da yaşandı. PDK ile YNK arasında yaşanan kanlı kavgalar, gerilim ve bırakuji iki parti arasındaki ilişkilerde ağır hasar yaratmıştı. Bu durum iki partinin gerek ulusal ittifak kurmalarını gerekse uluslararası diplomatik faaliyet yürütmelerini engelliyordu. ABD, Saddam rejimini devirmek için Irak’ta Şiiler ve Kürdistan’da Kürtlerle ilişki kurmayı zorunlu gördüğü evrede Güney Kürdistan ile de ilişki kurar. Bunun için Dışişleri Bakanı M. Albright 17 Eylül 1998’de Mesut Barzani ile Celal Talabani’yi Washington’da ağırlarken zihinlere kazınan ve bize acı veren fotoğraf basına yansır. İki parti arası gerilim nedeniyle bakan Albright el sıkışmalarını işaret parmağıyla istemiş ve iki lider el sıkışmıştı. Görülüyor ki, Güney Kürdistan ne zaman ki Irak bölgesel- küresel denkleme girer ve yıkılması artık gündemde o zaman ulusal birlik gerçekleşir.
Benzer durum Rojava Kürdistan’ında yaşandı. Rojava’da Suriye BAAS rejiminin yıkılmasının ardında gerek bazı bölgesel-küresel güçler ve gerekse Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin devreye girmesiyle 26 Nisan 2025’te Kamışlı’da PYNK ile ENKS bileşenlerinden 40 civarında partinin katılımıyla ulusal birlik konferansı toplanmış ve önemli kararlar almıştı.
Doğu Kürdistan’da da kalıcı ulusal birlik adımı ancak ABD/İsrail ile İran arası savaşta teokratik rejimin yıkılması ihtimali koşularında atıldı. Kürt partileri “İran’a demokrasi Kürdistan’a Federasyon” tezi etrafında buluştular bu durum halen devam ediyor.
Bu üç örnek dikkate alındığında, kalıcı ulusal ittifakın kurulması, ancak söz konusu sömürgeci devlet ve ilgili Kürdistan parçasının bölgesel-küresel değişim denklemine girmesiyle gündeme geliyor. Kuzey Kürdistan hem bölgesel-küresel denklem sürecinde değil hem de giderek tıkandığı ve nereye evirileceği belirsiz ve de sadece Öcalan-PKK üzerinden sürdürülen bir çözüm süreci var. Dolayısıyla Kuzey Kürdistan’da bugün gündemde olan kalıcı ulusal ittifak değil esnek bir ulusal demokratik yapılanmanın yaratılmasıdır. Bu amaçla yapılmış KKP önerisini aşağıya aynen alıyorum;
“KÜRT PARTİLERİNİN SAYIN BAŞKAN VE EŞBAŞKANLARINA!
KKP heyeti Ocak ayı sonu Şubat 2026 başında bütün Kürt partilerine resmi bir ziyarette bulundu. Öncelikle bütün partilerimize görüşme talebimize olumlu yanıtlarından dolayı teşekkür ediyoruz.
Aşağıdaki üç gündem üzerinden Kürdistani partilerle görüşme kararını almıştık;
1 – Kobani/Özerk Rojava ve Federal Kürdistan Bölgesi ile dayanışmayı görüşmek ve ortak mesajını vermek!
2 – Çözüm Komisyonu’nun meclis genel kuruluna yasa teklifi önerme aşamasında Kürt partileri olarak Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonuna; çözüm sürecini destekliyoruz, silahın bırakılması ve sivil demokratik siyasetin zemininin güçlenecek olmasını önemsiyoruz. Kalıcı çözüm için; hukuki çerçeveyi içerecek (…….) adımların yanı sıra siyasi adımların da atılması gerektiğine inanıyoruz. Siyasi alana ilişkin, Anayasa’da Kürt milletinin varlığının tanınması için 66. Maddenin ve anadilde eğitim için 42. Maddenin değiştirilmesini öneriyoruz.
3 – Rojava/Kobani direnişi ve direnişle gelişen büyük dayanışmanın yarattığı yeni iklimde Kuzey Kürdistan partileri arasında istişare (ya da koordinasyon) mekanizmasının oluşturulmasının görüşülmesi.
Bu amaçlarla belirlenecek bir tarihte parti başkan ve eşbaşkanlarının katılacağı bir toplantının düzenlenmesi.
Ocak 2026 Kürdistan Komünist Partisi”
b – Kürdistan’i bir STRATEJİ oluşturulmalı!
Bu zor ve kırılgan siyasal iklimde dört parçada kazanımları koruyup büyütecek ve önemlisi değişim-devrim sürecini hazırlayacak bir strateji gerekiyor. Stratejinin temel ayakları olarak;
1 – Bağımsızlık yolunda Kürdistan parçalarının federal statü kazanmasında önde olana ortak destek verecek; 2 – Kürdistan Federal Bölgesi’nin bağımsızlık yolunda ilerlemesine; 3 – Peşmergenin tek ulusal orduda birleştirilmesine; 4 – Federal Kürdistan ile diğer parçaların diplomatik faaliyeti ortaklaştırmalarına; 5 – İyicene daraltılan Özerk Rojava’nın yeniden ayağa kalkmasına; 6 – Ve parçalarda ulusal ittifak parçalar üstü Ulusal Kongre oluşumuna ortak destek verecek bir ULUSAL STRATEJİ!
23 Mayıs 2026
canbegyekbun@hotmail.com
