İsrail-Lübnan Ateşkesi: ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile Lübnan arasında 10 günlük bir ateşkes anlaşmasına varıldığını duyurdu. Trump ayrıca İran’ın, ABD saldırıları sonrası yeraltına gömülen nükleer tozu teslim etmeyi kabul ettiğini öne sürdü.
Trump, 16 Nisan’da peş peşe iki önemli açıklama yaptı. İlk olarak sosyal medya hesabından İsrail ile Lübnan arasında 10 günlük ateşkes anlaşmasına varıldığını duyuran Trump, “Bu iki lider, ülkeleri arasında BARIŞ’ı sağlamak için 10 günlük bir ATEŞKES’e resmen başlayacakları konusunda anlaştılar” ifadelerini kullandı. Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun ile görüştükten sonra anlaşmayı açıkladı. Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, İsrail’den henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Trump aynı gün Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı ikinci açıklamada, İran’ın nükleer tozu teslim etmeyi kabul ettiğini söyledi. Trump, “İran nükleer silaha sahip değil ve bunu kabul ettiler. Bize yeraltındaki nükleer tozu geri vermeyi kabul ettiler” dedi. Ancak İran tarafından bu iddiayı doğrulayan henüz bir açıklama yapılmadı.
Ateşkesin Şartları ve Hizbullah’ın Tepkisi
ABD Dışişleri Bakanlığı, İsrail-Lübnan ateşkesine ilişkin teknik detayları paylaştı. Açıklamaya göre ateşkes, İsrail hükümeti tarafından “bir iyi niyet göstergesi” olarak nitelendiriliyor. Müzakerelerde ilerleme olursa ateşkes uzatılabilecek. Ateşkes devreye girince Lübnan hükümeti Hizbullah ve diğer silahlı örgütleri engellemek için adımlar atacak. Açıklamada ayrıca, İsrail’in bir saldırı durumunda kendisini savunmak için gerekli adımları atabileceği belirtildi.
Beyrut’tan BBC Ortadoğu Muhabiri Hugo Bachega, Hizbullah’tan gelen ilk tepkilerin ateşkese uyulması yönünde olduğunu aktardı. Bununla birlikte örgüt, ateşkesin İsrail ordusuna Lübnan’da seyahat serbestisi vermemesi gerektiği uyarısında bulundu. İsrailli askeri kaynaklar ise Lübnan’ın güneyindeki binlerce askeri geri çekme planları olmadığını duyurdu.
Çatışmalar, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a düzenlediği ve ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldüğü saldırının ardından başladı. Hizbullah İsrail’e roketli saldırılar düzenlerken, İsrail de 2 Mart’ta Lübnan’a askeri harekat başlattı. Çatışmalar nedeniyle Lübnan’da 1,2 milyon kişi, İsrail’in kuzeyinde ise on binlerce kişi evini terk etmek zorunda kaldı.
İran’ın Nükleer Tozu Teslim Etmesi
Trump’ın İran’ın nükleer tozu teslim etmeyi kabul etti yönündeki açıklaması, daha önceki ABD iddialarının bazılarının doğrulanmaması nedeniyle dikkatle karşılanıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ABD’nin Haziran ayındaki saldırıları sonrasında yeraltına gömüldüğünü açıklamıştı.
“Nükleer toz” olarak tanımlanan malzeme, Trump yönetimi için güvenlik endişesi yaratıyor. Ateşkesten önce Trump, ABD ordusundan bu radyoaktif malzemeyi İran’ın anlaşması olmadan geri almak için riskli bir askeri operasyon planı hazırlanmasını talep etmişti. Başkan Yardımcısı JD Vance, geçen hafta sonu İslamabad’da İranlı yetkililerle üst düzey görüşmeler gerçekleştirdi ancak bir anlaşmaya varılamadı.
ABD’li yetkililer, geçen yazki saldırıların İran’ın uranyum zenginleştirmede kullandığı santrifüjlerin çoğunu tahrip ettiğine veya kullanılamaz hale getirdiğine inanıyor. İran daha önce zenginleştirilmiş stoklarını teslim etme önerilerini reddetmişti ancak 28 Şubat’taki savaş öncesi müzakerelerde uranyumu daha düşük seviyeye “seyreltebileceğini” öne sürmüştü.
Müzakere Süreci ve Bölgesel Yansımalar
Pakistanlı bir yetkilinin verdiği bilgiye göre, İslamabad görüşmesinin ardından iki taraf mesaj alışverişinde bulunmaya devam ediyor. Pakistan ayrıca ateşkesin uzatılması ihtimalini de araştırıyor. Pakistan ordusu komutanı Mareşal Asim Munir, Çarşamba günü Tahran’a giderken, Başbakan Şahbaz Şerif Suudi Arabistan, Katar ve Türkiye’yi kapsayan bölgesel bir tura başladı.
Savunma Bakanı Pete Hegseth ise Pentagon’da yaptığı açıklamada, görüşmelerin başarısız olması ve çatışmaların yeniden başlaması durumunda ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırılar için “tetikte” olduğu uyarısında bulundu. Hegseth, ABD savaş gemileri ve uçaklarının İran limanlarına gidiş-geliş yapan tankerleri engellediğini ve 13 geminin rotasını çevirerek İran’a geri döndüğünü söyledi.
İran ile ABD arasında kritik konularda önemli görüş ayrılıkları bulunuyor. Tahran’ın nükleer programının yanı sıra Hürmüz Boğazı’nın kontrolü ve İran’ın ABD ile İsrail’in savaşla ilgili zararları tazmin etmesi talebi temel anlaşmazlık noktaları arasında yer alıyor.
Trump 2 gün önce “savaş bitiyor” mesajı vermişti
ABD Başkanı Donald Trump, tüm bu gerginliğe rağmen savaşın sonuna yaklaşıldığını savunuyor. Fox Business News’e verdiği mülakatta Trump, “(Savaşı) bitmeye çok yakın görüyorum” ifadelerini kullandı. Trump, “Henüz işimiz bitmedi. Neler olacağını göreceğiz. Bence bir anlaşma yapmayı çok istiyorlar” dedi.
Trump ayrıca, görüşmelerin ikinci turunun “önümüzdeki iki gün içinde” gerçekleşebileceğini belirtti ve müzakerelerin yeniden Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılabileceğini söyledi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise, ABD’nin resmen ateşkesin uzatılmasını istediği haberlerinin “doğru olmadığını” belirterek, “Bu görüşmelere devam ediyoruz” dedi.