Ortadoğu savaşı tehdidi: İran’dan yeni çıkış. İran Ordusu, ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki ablukasının sürmesi halinde Körfez, Umman Denizi ve Kızıldeniz’de deniz ticaretini durduracağını açıkladı. Bu tehdit, ABD Başkanı Donald Trump’ın “savaş bitmeye çok yakın” açıklaması ve Çin’e yönelik petrol tehditlerinin ardından geldi. Ortadoğu’da savaşın genişleme riski artarken, diplomatik trafik de yoğunlaştı.
İran Ordusu’nun en üst düzey operasyonel birimi Hatam El Enbiya Merkez Karargahı Komutanı Ali Abdullahi, ablukanın sürmesi ve İran’ın ticari gemileri ile petrol tankerleri için “güvensizlik ortamı yaratılması” durumunda, bunun ateşkes ihlali anlamına geleceğini belirtti. Abdullahi, hangi ülkelerin ticaretinin hedef alınabileceğini söylemezken, tehdidin kapsadığı bölgeler küresel enerji ve ticaret rotalarının kalbini oluşturuyor.
Abluka ve karşı tehditler
ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukası 13 Nisan Pazartesi günü başladı. ABD Ordusu, ablukanın ilk 24 saatinde altı ticari geminin geri dönmeye zorlandığını ve hiçbir geminin ablukayı aşamadığını duyurdu. Bu gelişme, ABD’nin İran’a yönelik azami baskı politikasının deniz boyutunu oluşturuyor.
Buna karşılık İran’ın son tehdidi, bölgedeki gerilimi yeni bir aşamaya taşıma potansiyeli taşıyor. Bu durum, İran’ın daha önce Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasının ardından, baskıyı Kızıldeniz’e yayma stratejisinin bir parçası olarak okunuyor. Uzmanlar, böyle bir senaryonun küresel petrol arzında ciddi kesintilere yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Trump’tan “savaş bitiyor” mesajı
ABD Başkanı Donald Trump, tüm bu gerginliğe rağmen savaşın sonuna yaklaşıldığını savunuyor. Fox Business News’e verdiği mülakatta Trump, “(Savaşı) bitmeye çok yakın görüyorum” ifadelerini kullandı. Trump, “Henüz işimiz bitmedi. Neler olacağını göreceğiz. Bence bir anlaşma yapmayı çok istiyorlar” dedi.
Trump ayrıca, görüşmelerin ikinci turunun “önümüzdeki iki gün içinde” gerçekleşebileceğini belirtti ve müzakerelerin yeniden Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılabileceğini söyledi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise, ABD’nin resmen ateşkesin uzatılmasını istediği haberlerinin “doğru olmadığını” belirterek, “Bu görüşmelere devam ediyoruz” dedi.
Çin’e petrol tehdidi ve yaptırım uyarısı
Gerilimin bir diğer odağını ise ABD-Çin hattı oluşturuyor. ABD Hazine Bakanlığı, denizdeki İran petrolüne uygulanan muafiyetin birkaç gün içinde sona ereceğini duyurdu. Bu adım, “Ekonomik Öfke” (Economic Fury) olarak nitelendirildi. Açıklamada, İran’ın faaliyetlerini desteklemeye devam edenlere “ikincil yaptırım uygulanacağı” uyarısı yapıldı.
Hazine Bakanı Scott Bessent, gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’ndaki İran limanlarını bloke etmesi nedeniyle artık İran petrolünün yüzde 90’ından fazlasını alan Çin’in hiçbir gemisinin boğazdan geçişine izin verilmediğini söyledi. Bessent, “Yani petrollerini alamayacaklar. Petrol alabilirler. Ama İran petrolünü değil” dedi.
Buna ek olarak, ABD Hazinesi Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman’a mektuplar göndererek, İran’la bağlantılı yasadışı finansal faaliyetlerin tespit edilip durdurulmasını talep etti.
Pekin’den sert yanıt ve Rusya’dan destek
Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin İran limanlarına ablukasını “tehlikeli ve sorumsuz bir davranış” olarak nitelendirirken, Trump’ın ek gümrük vergisi tehdidine de karşılık vereceğini açıkladı. Pekin yönetimi, Çin’in İran’a askeri destek sağladığı iddialarının “tamamen uydurma” olduğunu savundu.
Bu sırada Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Pekin’i ziyaret ederek enerji konusunda Çin’e destek vermeye hazır olduklarını açıkladı. Lavrov, Hürmüz Boğazı’ndaki sıkıntılar nedeniyle Çin’de oluşabilecek enerji açığının Rusya tarafından telafi edilebileceğini söyledi. Lavrov ayrıca, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bu yılın ilk yarısında Çin’e ziyaret gerçekleştireceğini duyurdu.
İsrail-Hizbullah hattında gerilim sürüyor
Ortadoğu’daki savaşın bir diğer cephesi ise Lübnan. İsrail, İran destekli Hizbullah’a karşı hava ve kara operasyonlarını sürdürüyor. Ülkenin Ulusal Haber Ajansı, çarşamba günü Lübnan’ın güneyinde çok sayıda saldırı düzenlendiğini bildirdi.
Bu saldırılar, İsrail ve Lübnan’ın on yıllar sonra ilk kez doğrudan temas kurarak Washington’da bir araya gelmesinin hemen ardından geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı, iki saati aşkın süren görüşmelerin “verimli” geçtiğini ve doğrudan müzakerelerin başlatılmasına yönelik adımlara odaklanıldığını belirtti. Hizbullah ise görüşmeyi kınayarak, silahlarını bırakmayacağını ilan etti.
Görüşmelerin geleceği ve piyasalara yansıma
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, “Top İran’ın sahasında” diyerek, Hürmüz Boğazı’nı açmaları için Tahran’dan adım beklediklerini söyledi. Vance, boğazı fiilen kapatan İran’ı “ekonomik terörizmle” suçladı. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai, Pakistanlı bir aracı üzerinden mesaj alışverişinin devam ettiğini belirtti.
Sürecin kırılganlığına rağmen, savaşın sona ereceğine dair artan umutlar piyasalara olumlu yansıdı. Çarşamba günü petrol fiyatlarında düşüş gözlenirken, ABD borsaları yükselişe geçti. Ancak İran’ın son tehdidi ve Çin-ABD geriliminin tırmanma potansiyeli, önümüzdeki günlerde piyasaları yeniden dalgalandırabilir.