ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı, petrol 75 dolara geriledi. ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 17 Haziran’da Fransa’nın başkenti Paris’te düzenlenen G7 zirvesi kapsamında savaşı sona erdirmeyi amaçlayan 14 maddelik mutabakat zaptını imzaladı. ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve Hürmüz Boğazı‘nın yeniden açılmasını, ABD ablukasının kaldırılmasını ve İran’ın nükleer programına sınırlama getirilmesini öngörüyor. Anlaşmanın ardından petrol fiyatları yüzde 2’nin üzerinde geriledi.
ABD Başkanı Trump, G7 zirvesinin ardından Versailles Sarayı’nda düzenlenen akşam yemeğinde belgeyi resmen imzalarken, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan da aynı gün anlaşmaya imza koydu. ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve taraflar 19 Haziran’da Cenevre’de bir imza töreni düzenlenmesi konusunda anlaştı. Beyaz Saray, mutabakat zaptının İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından da imzalandığını bildirdi.
ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı: Nükleer program, Hürmüz Boğazı ve yaptırımlar
ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve belgenin ilk maddesi, Lübnan da dahil olmak üzere “tüm cephelerde” askeri operasyonların “derhal ve kalıcı” olarak sona erdiğini ilan ediyor. İkinci madde, ABD ile İran’ın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceğini ve iç işlerine müdahale etmekten kaçınacağını belirtiyor.
Anlaşmanın üçüncü maddesine göre taraflar, en fazla 60 gün içinde nihai bir anlaşma için müzakere etmeyi taahhüt ediyor. Dördüncü madde, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını ve uygulanan “her türlü engel veya kısıtlamayı” kaldırmaya başlayacağını, sürecin 30 gün içinde tamamlanacağını öngörüyor. Nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde ABD, “İran’ın yakın çevresindeki” askeri varlığını çekmeyi de taahhüt ediyor.
Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor
Anlaşmanın beşinci maddesi, ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin güvenli geçişine “en iyi çabayı göstererek” ve ücret almadan izin vereceğini düzenliyor. Trump, Hürmüz Boğazı’nın Cuma günü tamamen açılacağını ve geçiş ücretleri olmadan işleyeceğini söyledi. Savaşın başlamasıyla boğazın kapanması küresel petrol fiyatlarını yükseltmişti.
Belgede, teknik ve askeri engellerin kaldırılması ve mayın temizleme çalışmalarının yapılması gereği dikkate alınarak gemi trafiğinin derhal başlayacağı ifade ediliyor. Uzun vadede İran’ın, Umman ve diğer Körfez ülkeleriyle birlikte Hürmüz Boğazı’nın yönetimine yönelik daha kapsamlı bir anlaşma oluşturmak için çalışacağı belirtiliyor.
İran’ın nükleer programı ve yaptırımlar
Anlaşmanın 6. maddesi, ABD ve bölgesel ortaklarının İran’da yeniden inşa ve ekonomik kalkınma için en az 300 milyar dolar değerinde bir plan geliştireceğini belirtiyor. Ancak ABD’li bir yetkili, Washington’un “tek bir kuruş bile ödemek zorunda olmadığını” söyledi. Trump, bunun ABD’nin İran’a doğrudan ödeme yapmadığını vurgulayarak 2015’teki nükleer anlaşmadan farklı olduğunu belirtti.
ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve 7. madde, ABD’nin BM Güvenlik Konseyi kararları kapsamındakiler ve tek taraflı uygulananlar dahil tüm ekonomik yaptırımları kaldıracağını öngörüyor. Ancak zaman çizelgesi nihai anlaşmada belirlenecek. 8. madde, İran’ın nükleer silah edinmemeyi kabul ettiğini ve zenginleştirilmiş uranyum stokunun IAEA denetiminde seyreltileceğini belirtiyor. Trump, “Önemli olan İran nükleer silah üretmeyeceği konusunda anlaşmaya vardı” dedi.
İran’ın dondurulmuş varlıkları serbest bırakılıyor
Anlaşmanın 11. maddesi, ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve ABD’nin Mutabakat Zaptı imzalandıktan sonra dondurulmuş veya kısıtlanmış fonları tamamen erişilebilir hale getirmeyi taahhüt ettiğini belirtiyor. Bir ABD yetkilisi, İran anlaşma yükümlülüklerini yerine getirdikçe — yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumuyla ilgili adım atması gibi — bazı varlıkların serbest bırakılacağını söyledi.
9 ve 10. maddeler, zenginleştirilmiş uranyum meselesi çözülene kadar ABD ve İran’ın nükleer programda “statükoyu” koruma konusunda anlaştığını belirtiyor. Bu, ABD’nin yeni yaptırımlar uygulamayacağı ve petrol ihracatı ile bankacılık işlemleri için muafiyetler tanınacağı anlamına geliyor.
Petrol fiyatları anlaşma sonrası geriledi
ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve petrol fiyatları anlaşmanın ardından sert düştü. ABD gösterge petrolü WTI, varil başına 75 dolara kadar gerileyerek yüzde 2,3 düştü; küresel gösterge Brent petrol ise yaklaşık 78 dolar/varil seviyesinde yüzde 2 aşağıdan işlem gördü. Her iki fiyat da çatışma öncesinde görülen yaklaşık 70 dolar seviyesinin üzerinde kalsa da, birkaç hafta önce test edilen 100 doların üzerindeki zirvelerin epey altına indi.
Uluslararası Enerji Ajansı, Haziran Petrol Piyasası Raporu’nda gelişmiş ekonomilerdeki stratejik petrol rezervlerinin 1990’dan bu yana en düşük seviyesine indiğini bildirdi. Ajans ayrıca mayınların yavaş temizlenmesi ve geçici anlaşmaya rağmen deniz ticaret yollarındaki aksaklıkların sürmesi nedeniyle arzda olası toparlanmanın kademeli olabileceği uyarısında bulundu.
Trump’tan İsrail’e eleştiri: “Biraz fazla heyecanlanıyor”
G7 zirvesinde konuşan Trump, ABD-İran mutabakatı Paris’te imzalandı ve anlaşmanın bir kopyasının İsrail’e gönderildiğini belirtti. Ancak “Hizbullah konusunda daha iyi olabilirler” ifadesini kullandı. Son günlerde kendisine yönelik hayal kırıklığını dile getirdiği İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu “iyi bir adam” olarak nitelendirdi ancak “bazen biraz fazla heyecanlandığını” söyledi.
Anlaşma, taraflara İran’ın nükleer programına ilişkin nihai bir uzlaşma için 60 günlük bir müzakere süresi tanıyor. Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin bağlayıcı bir kararıyla onaylanacağı ifade ediliyor. Trump, İran ile anlaşmanın “Ortadoğu genelinde bir anlaşmanın” başlangıcı olmasını umduğunu söyledi.
