ABD Başkanı Donald Trump, İran ile ateşkesin dolmasına saatler kala süresiz uzatma kararı aldığını açıkladı. Trump ateşkesi süresiz uzattı ve Tahran yönetiminin müzakerelerde ortak öneri sunması gerektiğini belirterek görüşmeler sonuçlanana kadar saldırı düzenlemeyeceğini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile ateşkesin süresini dolmasına saatlar kala süresiz olarak uzattığını duyurdu. Trump, Tahran ile görüşmeler “bir şekilde sonuçlanana” kadar saldırılardan kaçınacağına söz verdi. The Washington Post’ta yayınlanan habere göre, Trump ateşkesi süresiz uzattı ve açıklamasında İran liderliğinin “ciddi biçimde bölünmüş” olduğunu ile “birleşik bir öneri” geliştirmeleri gerektiğini ifade etti.
Planlanan görüşmeler ertelendi
Ateşkesin uzatılması kararı, ABD ile İran heyetleri arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılması planlanan görüşmelerin ertelenmesiyle aynı güne denk geldi. Görüşmelerin ertelenmesinde anlaşmanın ana hatlarına ilişkin belirsizlikler etkili oldu. Başkan Yardımcısı JD Vance ve diğer ABD müzakerecileri, orijinal planda İslamabad’a gitmek üzere yola çıkacakken Washington’da kaldı.
ABD heyetinin ikinci yüz yüze barış görüşmeleri için salı günü yola çıkması bekleniyordu ancak Vance ek “politika toplantıları” için geride kaldı. Beyaz Saray’dan bir yetkili bu durumu doğruladı. Trump ateşkesi süresiz uzattı ancak Tahran yönetimi İslamabad görüşmelerine katılımını henüz teyit etmedi. Bunun yerine İran, “sahada yeni kartlar açmaya” hazır olduğu uyarısında bulundu. Ateşkesin çarşamba günü dolması planlanıyordu.
Trump’tan suçlama ve askerî uyarı
Trump, salı günü erken saatlerde Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda İran’ı ateşkesi “çok sayıda” ihlal etmekle suçladı. CNBC’ye verdiği röportajda ise ABD’nin müzakerelerden “harika bir anlaşmayla çıkacağını” söyledi. Trump, “Sanırım başka seçenekleri yok. Donanmalarını, hava kuvvetlerini, liderlerini ortadan kaldırdık” ifadelerini kullandı.
Trump’a çarşamba gününe kadar anlaşma sağlanamaması halinde ABD’nin bombalamaya devam edip etmeyeceği soruldu. Trump, “bombalamayı beklediğini, çünkü bunun daha iyi bir yaklaşım olduğunu” söyledi. Ordunun “hazır olduğunu” da ekledi. Bir gün önce Bloomberg News’e yaptığı açıklamada ise anlaşma sağlanamaması durumunda Trump ateşkesi süresiz uzatmasının pek olası olmadığını belirtmişti. Trump, “Kötü bir anlaşma yapmak için acele ettirilmeyeceğim. Dünyada tüm zamanımız var” demişti.
Hürmüz Boğazı’nda gerilim tırmanıyor
ABD, görüşmelere Vance, Ortadoğu özel elçisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner’i göndermeyi planlıyordu. Her iki taraf da savaşın müzakere yoluyla sona ermesine destek verdiklerini ifade ederken Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi de tırmandırıyor. Küresel petrol arzının beşte birini taşıyan bu dar su yolu, ABD ile İran anlaşmazlıklarında kilit nokta haline geldi.
ABD hafta sonu, İran’ın iki hindistan bayraklı gemiye saldırdığının rapor edilmesinin ardından İran bayraklı Touska gemisine el koydu. Boğaz fiilen tüm trafiğe kapandı. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin Touska’ya el koymasını “deniz haydutluğu” olarak nitelendirerek “son derece tehlikeli sonuçlar” uyarısı yaptı. Devlet medyasının aktardığı açıklamada geminin ve mürettebatının serbest bırakılması çağrısı yapıldı.
İkinci gemiye de müdahale edildi
Savunma Bakanlığı, ABD kuvvetlerinin gece boyunca M/T Tifani adlı başka bir gemiyi de “İran’a malzeme desteği sağlayan yaptırımlı gemilere müdahale” kapsamında denetlediğini bildirdi. Bakanlık gemiyi “devletsiz” olarak tanımladı. Salı sabahı gemi takip verilerine göre tankerin son konumu, Sri Lanka’nın yaklaşık 400 mil güneydoğusunda, Hint Okyanusu’ndaki uluslararası sulardaydı. Uydu görüntüleri ise geminin 6 nisan’da İran’ın Kharg Adası’na demirli olduğunu gösteriyor.
Uluslararası referans Brent petrolün fiyatı salı sabahı varil başına 95 dolar civarında seyrederken Asya piyasaları çoğunlukla yatay kapandı. Avrupa piyasaları ise ateşkesin durumuna ilişkin belirsizlik ortamında mütevazı kazançlar kaydetti.
Tahran’dan sert tepki ve ret
İranlı yetkililer salı günü yaptıkları açıklamalarda ABD baskısına boyun eğmeyeceklerini ve olası saldırılara karşı hazırlıklı olduklarını söyledi. İran parlamento sözcüsü Muhammed Bakır Galibaf, X üzerinden yaptığı açıklamada “Tehdit gölgesinde müzakereleri kabul etmiyoruz ve son iki haftadır sahada yeni kartlar açmaya hazırlanıyoruz” dedi. Trump ateşkesi süresiz uzattı ancak Tahran’ın bu karara karşı tutumu netleşmiş değil.
İran’ın Pakistan Büyükelçisi Rıza Amiri Moghadam da X’te “tehdit ve güç altında müzakere etmeyeceklerini” yineleyen bir açıklama yaptı. Hatemü’l Enbiya askeri karargahı komutanı Tümgeneral Ali Abdullahi, İran devlet ajansı Mehr’in aktardığı açıklamada “kesin, belirleyici ve anlık yanıtlar” vermeye hazır olduklarını söyledi.
İslamabad görüşmelerine katılım yok
Öğle saatleri itibarıyla İran devlet medya kuruluşu İRİB, “ne birinci ne ikincil ekip ne de ön veya takip heyeti” olmak üzere henüz hiçbir İran diplomatik delegasyonunun son görüşmeler için İslamabad’a gitmediğini bildirdi. Buna karşın, olası bir arabulucu olarak öne çıkan İslamabad, görüşmelere salı günü hazırlanıyor, müzakerecilerin gelişi beklentisiyle güvenlik önlemlerini artırıyor ve yolları kapatıyordu.
İkinci tur görüşmeler öncesindeki diplomatik duruş, Washington ve Tahran’ın birbirlerini kötü niyetle suçladığı önceki müzakereler öncesini andırıyordu. 11 nisan’da yapılan ilk tur, ABD ile İranlı liderler arasında on yılların en üst düzey yüz yüze teması olmuş ancak 20 saatten uzun süren oturum anlaşmayla sonuçlanmamıştı.
Vance görüşmelerden ayrılırken ABD’nin hala İran’la anlaşmaya açık olduğunu ancak Tahran’ın nükleer silah ya da böyle bir silah geliştirmesine olanak sağlayacak araçlar peşinde olmadığına dair ek güvenceye ihtiyaç duyduğunu söylemişti. İran ise uranyum zenginleştirmeyi durdurma ve silah kalitesindeki uranyum stokunu teslim etme taleplerini kamuoyu önünde reddetmişti.