İran ablukası gemi yok etme tehdidi: Trump’tan sert uyarı. ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası yürürlüğe girerken, Başkan Donald Trump, ablukaya yaklaşan İran savaş gemilerinin “derhal yok edileceği” uyarısında bulundu.
Trump, Truth Social platformundan yaptığı açıklamada, ABD’nin İran’a yönelik saldırılarında Tahran’ın “hızlı saldırı gemilerini” hedef almadığını belirtti. Trump, “Bu gemilerden herhangi biri ablukamıza yaklaşırsa, derhal YOK EDİLECEKLER” ifadesini kullandı. Reuters’de yayınlanan habere göre, ABD lideri bu tehdidi, Pazartesi günü sabah 10.00’da (TSİ 13.00) yürürlüğe girmesi beklenen abluka öncesinde dile getirdi.
Trump, söz konusu gemilerin imhası için “denizde uyuşturucu satıcılarına karşı kullandığımız aynı öldürme sistemini kullanacağız. Bu sistem hızlı ve acımasızdır” dedi. Bu yöntemle Eylül ayından bu yana Karayipler ve Pasifik’te şüpheli uyuşturucu botlarına düzenlenen düzinelerce saldırıda en az 110 kişi hayatını kaybetti.
Abluka büyük askeri angajman gerektiriyor
Uzmanlar, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının büyük ve süresi belirsiz bir askeri girişim olduğunu, bunun Tahran’dan yeni bir misillemeyi tetikleyebileceğini ve kırılgan ateşkesi büyük baskı altına alabileceğini belirtiyor.
Eski üst düzey Pentagon yetkilisi Dana Stroul, “Trump hızlı bir çözüm istiyor. Gerçek şu ki, bu görevi tek başına yürütmek zor ve orta-uzun vadede sürdürülebilir olması olası değil” değerlendirmesinde bulundu. ABD ordusu, ablukayı kaç geminin uygulayacağı, savaş uçaklarının kullanılıp kullanılmayacağı ve Körfez müttefiklerinin desteği gibi temel ayrıntıları henüz açıklamadı.
Bu durum, ABD’nin ablukayı zorlamaya çalışan ticari tankerleri durdurmaya, ele geçirmeye hatta batırmaya hazır olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor.
İran’dan ‘korsanlık’ suçlaması
İran askeri sözcüsü, uluslararası denizciliğe getirilen kısıtlamaları “korsanlık” olarak nitelendirirken, Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı’na yaklaşan askeri gemilerin ateşkesi ihlal edeceği uyarısında bulundu. İran, limanlarının tehdit edilmesi durumunda Körfez ve Umman Denizi’ndeki hiçbir limanın güvende olmayacağını bildirdi.
Emekli Kraliyet Donanması komutanı Tom Sharpe geçen ay yaptığı değerlendirmede, İran’ın konvansiyonel donanması büyük ölçüde yok edilmiş olsa da Devrim Muhafızları’nın hızlı saldırı araçları, mini denizaltılar, mayınlar ve patlayıcı yüklü jet skiler dahil birçok seçeneğinin bulunduğunu söylemişti.
NATO müttefikleri ablukaya katılmayacak
İngiltere ve Fransa dahil NATO müttefikleri, Trump’ın Hürmüz Boğazı ablukasına dahil olmayacaklarını açıkladı. Bu karar, giderek kırılganlaşan ittifakta gerilimi daha da artırdı. Trump hafta sonunda diğer ülkelerin de ablukaya katılacağını söylemişti.
Birçok Avrupa ülkesi, düşmanlıkların kalıcı olarak sona ermesi ve gemilerine saldırı düzenlenmeyeceğine dair İran ile bir anlaşma sağlanması halinde boğazda yardıma hazır olduklarını belirtti. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, geçen hafta diplomatlara yaptığı açıklamada, 32 üyenin bir görev oluşturulması konusunda anlaşması halinde ittifakın boğazda rol oynayabileceğini söyledi.
Çin ve AB’den ateşkes vurgusu
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD ile İran arasındaki mevcut ateşkesin “çok kırılgan” olduğunu belirterek uluslararası toplumu “ateşkesi baltalayan veya gerilimi tırmandıran her türlü eyleme açıkça karşı çıkmaya” çağırdı.
AB Dış Politika Şefi Kaja Kallas ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplantısında Hürmüz Boğazı’ndaki durumun “deniz güvenliğinde güçlü bir uluslararası koalisyonu” gerektirdiğini söyledi. Kallas, AB’nin uluslararası hukuka göre boğazlardan serbest ve güvenli geçişi kısıtlayacak herhangi bir düzenlemeyi reddettiğini ekledi.
OPEC talep tahminini düşürdü, Hindistan İran petrolü aldı
OPEC, Pazartesi günü İran savaşının etkisiyle ikinci çeyrek için küresel petrol talebi tahminini günde 500 bin varil aşağı çekti. Ancak petrol üreticisi grup, tüketimin ileriki aylarda toparlanmasını beklediği için yıl geneli görünümünde değişiklik yapmadı. OPEC, 2026’da dünya petrol talebinin günde 1.38 milyon varil artmasını bekliyor.
Bu arada, gemi takip verilerine göre, İran petrolü yüklü iki Çok Büyük Ham Petrol Taşıyıcısı (VLCC) Hindistan limanlarına ulaştı. Yerli rafineriler, ABD’nin geçen ay verdiği geçici muafiyeti kullanarak Tahran’dan alımları yeniden başlattı. Hindistan, dünyanın üçüncü büyük petrol ithalatçısı ve tüketicisi olarak Mayıs 2019’dan bu yana İran’dan ilk kez sevkiyat aldı. Mevcut muafiyet 19 Nisan’da sona erecek.
Katar ve Pakistan’dan diplomatik girişimler
Katar Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmede su yollarının açık tutulması gerektiğini vurgulayarak, bunların bir baskı taktiği veya pazarlık kozu olarak kullanılmaması gerektiğini söyledi. Katar, tüm tarafların savaşı sona erdirmek için mevcut arabuluculuk çabalarına yanıt vermesi gerektiğini belirtti.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise hafta sonu İslamabad’da yapılan görüşmelerden anlaşma çıkmamasının ardından, “Sorunları çözmek için hâlâ tam bir çaba var” açıklamasında bulundu.