Dünyada birçok ülkede özellikle çocukların sosyal medya kullanımına kısıtlama getirilmesi tartışmaları sürerken, Amerika’da çok önemli bir dava görülüyor. Meta ve Google bu dava kapsamında kullanıcıları ‘bağımlı hale’ getirmekle suçlanıyor. Altı hafta sürmesi beklenen davada Meta CEO’su Mark Zuckerberg de ifade verdi. Mağdurlar, uzmanlar hatta Meta içinden itirafçılar da davada dinlenecek. TikTok ve Snap de başlangıçta dava kapsamındaydı ancak yargılama başlamadan önce uzlaşmaya gittikleri için artık davalı konumunda değiller.
20 yaşındaki davacı: Kaygı bozukluğu yarattı
ABD’nin Los Angeles eyaletinde görülen davanın merkezinde adı açıklanmayan ve ismi K.G.M. olarak kodlanan 20 yaşındaki bir genç kadın bulunuyor.
Çocuk yaşta YouTube ve Instagram kullanmaya başladığını belirten davacı, bu platformların öneri algoritmaları, otomatik oynatma ve “sonsuz kaydırma” gibi özelliklerle kasıtlı olarak bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandığını savunuyor.
K.G.M., sosyal medya kullanımının kendisinde kaygı, beden algısı bozukluğu ve intihar düşüncelerine yol açtığını söylüyor.
Mahkemede, davacının 16 yaşındayken bir gün Instagram’da 16 saatten fazla zaman geçirdiği, YouTube’u günde 6–7 saat kullandığı ifade edildi. Geçen hafta aynı dava kapsamında ifade veren Instagram CEO’su Adam Mosseri, günde 16 saatlik kullanımın “problemli” olabileceğini kabul etti ancak bunun “klinik bir bağımlılık” anlamına gelmediğini savundu. T
Avukat Lanier: Dopamini tetikliyor
Davacının avukatı Mark Lanier ise platformları “dijital kumarhaneler” olarak nitelendirerek, dopamin salınımını tetikleyen tasarım unsurlarının özellikle küçük yaştaki kullanıcıları hedef aldığını öne sürdü.
Mahkemeye sunulan şirket içi yazışmalarda, genç kullanıcılarla “ergenlik öncesi dönemde bağ kurmanın” stratejik hedef olarak belirlendiği ve kullanıcıların platformda geçirdiği sürenin artırılmasının talep edildiği iddia edildi.
İlk kez bir teknoloji milyarderi mahkeme
Davalı durumunda olan Meta ve Google ise suçlamaları reddediyor. Meta, davacının sosyal medya kullanmadan önce de ruh sağlığı sorunları yaşadığını savunurken, YouTube’un bağlı olduğu Google ise ABD medyasına iddiaların “gerçeği yansıtmadığını” aktardı.
Instagram, Facebook ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta’nın CEO’su Mark Zuckerberg de 18 Şubat’ta mahkemeye çıkarak jüri karşısında ifade verdi. BBC Türkçe’nin aktardığına göre Zuckerberg’in, şirketinin genç kullanıcıları hedef aldığı iddialarına karşı kendini savunmakta zorlandığı ve mahkemede çok sayıda şirket içi belge sunulduğu bildirildi. Bir teknoloji milyarderi böylesi bir davada ilk kez mahkemeye çıkmış oldu. Zuckerberg’in jüri önünde ifade vermesi, bir teknoloji milyarderinin çocuklara yönelik bağımlılık iddiaları kapsamında ilk kez yargılanması anlamına geliyor.
Uzmanlara göre şirketler büyük tazminatlar ödeyebilir
Davanın altı hafta belki daha fazla sürmesi bekleniyor. Mağdurlar, uzmanlar ve Meta içinde itirafçı olanların da ifade vermesi bekleniyor.
Uzmanlara göre mahkeme kararı, sosyal medya şirketlerine karşı açılmış binlerce davanın kaderini etkileyebilir. Eğer davacı kazanırsa, platformlara hukuki koruma sağlayan mevcut yasal düzenlemeler de yeniden tartışmaya açılabilir. Dava, sosyal medyanın gençler üzerindeki etkisine ilişkin yıllardır süren tartışmayı artık etik bir mesele olmaktan çıkarıp doğrudan hukuki sorumluluk alanına taşıyabilir.
Sosyal medya kısıtlamaları gündemde
Bu dava dünyanın birçok ülkesinde sosyal medya kısıtlamaları tartışılırken gündeme geldi. Avrupa’da sosyal medya yasağını dile getiren ilk ülke Fransa olmuştu. Yunanistan, İspanya, Avustralya ve Almanya’da da bu yönde adımlar atılması bekleniyor. Türkiye’de de çocuklara kısıtlama ve sosyal meydada kimlik doğrulanması düzenlemeleri tartışılıyor.
Davalar daha önce de gündeme geldi
Sosyal medya sadece kısıtlamalarla değil başka davalarla gündeme gelmişti. X’in Paris’teki ofislerine geçen haftalarda baskın yapılmıştı. Fransız polisi X’in Paris ofisine baskın düzenledi. ABD’li milyarder Elon Musk’a ait platforma, küçük yaştaki çocukların pornografik nitelikteki görüntülerini bulundurmaya iştirak gibi suçlamalar yöneltiliyor. Avrupa Komisyonu, manipüle edilmiş cinsel içerikli görüntüler ürettiği ve yaydığı için Elon Musk’ın yapay zeka botu Grok hakkında soruşturma başlatıldığını duyurdu.
ABD’de açılan bir davada Meta çalışanlarının kişilerin WhatsApp mesajlarına ulaşabildikleri öne sürülmüştü. Meta ise suçlamaları kesin bir dille reddederek iddiaları “tamamen asılsız ve saçma” olarak nitelendirdi. Bu dava sürüyor.
Google, akıllı cihaz kullanıcılarını, bilgileri dışında dinlediği iddiasıyla ABD’de açılan bir davada 68 milyon dolar ödeme yapmayı kabul etmişti.
Kaynak: Kısa Dalga