Cejna Xizirî ku yek ji baweriyên herî kevnar ên axa Mezopotamyayê tê nasîn, bi hezar salan e bi kelecan û kêfxweşî tê pîrozkirin. Ev cejn ne tenê rîtuelek olî ye; di heman demê de sembola piştgirî, hewarî û parastina jiyanê ye. Tevî hemû bobelat, rûxandin û zehmetiyên dîrokî, civaka Elewî bi biryardarî xwedî li vê mîratê derdikeve û baweriya xwe diparêze.
Rih û Rêgeza Rojiya Xizirî
Rojiya Xizirî di baweriya Elewîtiyê de îbadetekî taybet e ku niyet û paqijiya ruhanî wekî bingeh digire. Ev rojî, berî ku roj hilê, bêyî ku tiştek bê xwarin bi niyetê dest pê dike û heta ku roj diçe ava, bi perhîzeke mezin tê domandin.
Di baweriya Xizir de, rojî girtin bingeha paqijiya ruhanî û nêzbûna xwedayî ye. Li gorî salnameya îsal (2026), rojên pîroz ên Xizirî bi vî rengî hatine diyarkirin:
- 10’ê Sibatê (Sêşem)
- 11’ê Sibatê (Çarşem)
- 12’ê Sibatê (Pêncşem)
Di vê pêvajoyê de, tevî avê tu tişt nayê vexwarin; mirov bi sebir, dua û bi hesabê hundirîn ê wijdanê xwe rojê derbas dike. Li gorî vê baweriyê, rojî ne tenê birçîhiştina zik e; dûrketina ji gotinên xerab, dûrketina ji reftarên dilêş û nîqaşên dinyayî, û her wiha arandina dil û mejî parçeyekî herî giring ê vê îbadetê ye.
Kengî Luqmeya Xizirî Tê Belavkirin?
Luqmeya Xizirî ango nanê Xizirî (Qewit) piştî temambûna rojên rojiyê, bi niyeta bereketa Xizir û bi daxwaza hewarîya wî wekî kevneşopiyeke pîroz tê parvekirin. Bi gelemperî, piştî Cema Xizirî ya ku roja Pêncşemê tê lidarxistin, ev luqme tê belavkirin.
Ev xwarin û îkram, dûrî her cûre rûmet û nîşandanê, li gorî derfetan tê amadekirin û bi dost, nas û hemû “canan” re tê parvekirin. Armanca luqmeyê ne tenê xwarinek e; armanc zindîhiştina ruhê yekîtî, razîbûn, piştgirî û zêdekirina bereketa civakî ye. Ji ber wê yekê, Luqmeya Xizirî hem morkirina niyetên rojiya canan e, hem jî hevdîtineke rihanî ye ku piştgiriya civakî xurt dike.
“Roja Xizirî ya hemû giyanan pîroz be!”
Xizir li her derê hewarê be û bereketa wî li ser mal û warên me be.
Kaynak: Kurdi arşivleri – Nupel