WSJ’nin Rebecca Feng ve Georgi Kantchev imzalı haberine göre, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrolü küresel ekonomi açısından yeni ve ağır bir kriz yarattı. Yaklaşık yarım milyar varil petrol ürününün küresel piyasalara ulaşması engellenirken, petrol fiyatları savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 40 yükseldi. Bu durum enflasyonu hızlandırdı, tedarik zincirlerini sarstı ve enerji piyasalarında kalıcı bir risk primi oluşturdu.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz Boğazı büyük ölçüde kapalı kalsa bile askeri operasyonu sonlandırmaya açık olduğu yönündeki değerlendirmeler, enerji piyasalarında yeni bir belirsizlik dalgası yarattı. Uzmanlar, bunun İran’ın boğaz üzerindeki etkisini kalıcılaştırabileceği uyarısında bulunuyor.
Deniz trafiği yüzde 95 düştü
WSJ haberinde yer verilen verilere göre, savaşın başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiği yüzde 95 oranında geriledi. Şubat ayında günlük yaklaşık 140 gemi geçiş yaparken, mart ayında bu sayı günlük ortalama 5’in altına düştü.
Bu daralma, günlük yaklaşık 15 milyon varil petrolün küresel pazara ulaşamaması anlamına geliyor. Bu miktar, Rusya’nın günlük ihracatının yaklaşık üç katına karşılık geliyor.
Uzmanlar, bunun Covid dönemindeki ekonomik şoka benzer büyüklükte bir kriz olduğunu ancak bu kez sorunun talep değil arz kaynaklı olduğunu vurguluyor.
Petrol fiyatlarında 150 dolar uyarısı
Société Générale analistleri, rafineri kapanmaları ve üretim sınırlamaları dahil zincirleme sorunlar beklediklerini açıkladı. Banka, varil fiyatı tahminini 125 dolara yükseltirken, fiyatların 150 doları aşabileceği uyarısında bulundu.
IMF de bu hafta yayımladığı değerlendirmede, Körfez’deki gerilimin sürmesi halinde enerji maliyetlerinin yüksek kalacağını ve küresel enflasyonun kontrol altına alınmasının zorlaşacağını belirtti.
Asya ülkeleri enerji alarmında
Krizin etkileri özellikle Asya’da hızla hissedilmeye başladı.
Filipinler ulusal enerji acil durumu ilan etti. Sri Lanka, devlet kurumları ve okullarda dört günlük çalışma haftasına geçti. Bangladeş ise enerji tasarrufu için klima kullanımına sınırlama getirdi. Çin de akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamak için müdahalede bulundu.
İran geçişleri izne bağladı
WSJ’nin Rebecca Feng ve Georgi Kantchev imzalı haberinde, Hürmüz Boğazı’nın artık serbest bir deniz yolu olmaktan çıkıp izin esaslı bir boğaza dönüştüğü vurgulandı.
Sadece seçilmiş gemilerin, özellikle İran mallarını taşıyan veya özel anlaşmalar kapsamındaki gemilerin geçişine izin veriliyor. İran parlamentosunun boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını öngören planı onayladığı da aktarıldı.
Küresel ticaret ve uluslararası hukuk açısından kritik eşik
Uzmanlara göre, Hürmüz’ün İran’ın kontrolünde kalması yalnızca enerji fiyatlarını değil, uluslararası deniz hukukunu ve ABD’nin bölgedeki güvenlik rolünü de doğrudan etkiliyor.
Council on Foreign Relations uzmanları, bunun ABD’nin küresel deniz yollarını açık tutma rolünde tarihsel bir gerileme anlamına gelebileceğini belirtiyor.