Cezayir Meclisi, Fransız sömürgeciliğini resmen “suç” olarak tanımlayan ve Fransa’dan özür ile tazminat talep eden yasayı oy birliğiyle kabul etti. Yasa, Paris ile Cezayir arasında uzun süredir devam eden tarih ve hafıza tartışmalarını yeni bir aşamaya taşıdı.
Cezayir Devlet Televizyonu’nun aktardığına göre düzenleme, Fransa’nın 1830–1962 yılları arasındaki sömürge yönetimini açıkça suç sayarken, bu dönemin yüceltilmesini de cezai yaptırım kapsamına alıyor. Oylama, iki ülke arasında son dönemde artan diplomatik gerilimin somut bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
“Ulusal hafızamız pazarlık konusu değildir”
AFP’nin geçtiği bilgilere göre milletvekilleri oylama sırasında Cezayir bayrağının renklerinde eşarplar takarak “Yaşasın Cezayir” sloganları attı. Meclis Başkanı İbrahim Boughali, devlet ajansı APS’ye yaptığı açıklamada yasanın, “Cezayir’in ulusal hafızasının silinemeyeceğine ve pazarlık konusu yapılamayacağına dair açık bir mesaj” taşıdığını söyledi.
Yasa metninde, Fransız sömürgeciliği döneminde işlenen “trajediler” nedeniyle Fransa’nın “yasal sorumluluğu” bulunduğu vurgulanıyor. Metinde, “tam ve adil tazminatın” Cezayir devleti ve halkı için “devredilemez bir hak” olduğu ifade ediliyor.
Nükleer denemeler ve işkence suç kapsamına alındı
Düzenlemede nükleer denemeler, yargısız infazlar, fiziksel ve psikolojik işkence ile doğal kaynakların sistematik biçimde yağmalanması, sömürge suçları arasında sayıldı. Bu başlıklar, Cezayir’in Fransa ile yürüttüğü tarihsel hesaplaşmada öne çıkardığı temel talepler arasında yer alıyor.
Cezayir yönetimi, Fransa’nın sömürge döneminde yaklaşık 1,5 milyon Cezayirlinin hayatını kaybettiğini belirtirken, bazı Fransız tarihçiler bu sayının yaklaşık 500 bin olduğunu ileri sürüyor.
Tarihle hesaplaşma ve iade talebi
Cezayirli milletvekilleri ayrıca, Fransız ordusunun 1830’daki işgalden sonra Fransa’ya götürdüğü ve bugün Brest kentinde bulunan, “Baba Merzoug” adıyla bilinen 16. yüzyıla ait bronz topun iadesini talep ediyor.
Cezayir Dışişleri Bakanı Ahmed Attaf, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, yasal bir çerçevenin iade sürecinin “bir lütuf ya da sembolik jest” olarak sunulmasının önüne geçeceğini ifade etti.
Cezayir–Fransa hattında gerilim derinleşiyor
Cezayir–Fransa ilişkileri son bir yılda belirgin biçimde gerildi. Gerilimin önemli nedenlerinden biri, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Batı Sahra’da Fas egemenliğini tanıması oldu. Cezayir, bölgede bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi’nin en güçlü destekçileri arasında bulunuyor.
Macron daha önce Fransız sömürgeciliğini “insanlığa karşı işlenmiş bir suç” olarak nitelemiş, ancak resmî bir özür dilemekten kaçınmıştı. Fransa Dışişleri Bakanlığı ise Cezayir Meclisi’nde kabul edilen yasaya ilişkin herhangi bir yorum yapmadı.
Uzmanlara göre yasa Fransa açısından hukuken bağlayıcı olmasa da, iki ülke arasındaki “hafıza krizinin” artık açık bir siyasi kopuş zeminine ilerlediğini gösteriyor.
Rojnameya Newroz