ABD Başkanı Donald Trump, Tahran’ın nükleer programını kısıtlama amacıyla bölgeye büyük bir askeri yığınak yapmaları talimatını vermişti. Aynı zamanda İran’a yönelik “sınırlı bir saldırı” olasılığını da değerlendirdiğini söyledi.
Cuma günü Beyaz Saray’da düzenlenen bir kahvaltıda, bir gazetecinin sorusu üzerine Trump, “Bunu düşünüyorum,” açıklamasında bulundu. Bu uyarı, İran Dışişleri Bakanı’nın Cenevre’deki müzakerelerin ardından, Washington’la yapılacak anlaşmanın birkaç gün içinde hazır olacağını duyurmasının hemen sonrasında geldi. Trump, perşembe günü, Tahran’ın 10 gün içinde (daha sonra bu süreyi 15 güne uzattı) bir uzlaşmaya varamaması halinde “kötü şeylerin” yaşanabileceği mesajını vermişti.
Cenevre’deki görüşmelerden sonra Tahran, her iki tarafın da potansiyel bir anlaşma taslağı sunma konusunda mutabık kaldığını aktardı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, bu taslağın, üst yönetimin nihai onayıyla Trump’ın Ortadoğu özel temsilcisi Steve Witkoff’a teslim edileceğini belirtti.
Irakçi, İran’ın nükleer zenginleştirme programını sona erdirme talebinin ABD’li müzakereciler tarafından gündeme gelmediğini öne sürerek, Amerikalı yetkililerin açıklamalarıyla çelişen bir tutum sergiledi. Bir televizyon kanalına verdiği röportajda, “Herhangi bir askıya alma isteğimiz yoktu ve ABD de sıfır zenginleştirme talep etmedi. Şu anda tartıştığımız mesele, zenginleştirme dahil olmak üzere İran’ın nükleer programının barışçıl olduğuna dair güvenceler sağlamaktır,” ifadelerini kullandı.
Bu açıklamalar, Trump ve diğer üst düzey yetkililerin, İran’ın uranyum zenginleştirmesine izin verilmemesi gerektiği yönündeki tekrarlanan uyarılarıyla çelişiyor. Batılı devletler, İran’ı nükleer silaha sahip olmaya çalışmakla suçlarken, Tahran bu suçlamaları reddediyor ve sivil amaçlı zenginleştirme hakkını savunuyor. Ekonomik yaptırımlardan kurtulmak için müzakereler yürütmekte.
Elektrik ve gıda gibi temel ihtiyaç maddelerindeki zorluklar, İran’da aralık ayında başlayan protestoları, geçen ay hükümete yönelik geniş çaplı bir hareket haline dönüştürdü. İnsan hakları grupları ve yerel kaynaklar, hükümet müdahaleleri sonucunda 30 bin kişinin hayatını kaybettiğini belirtirken, çok sayıda insan kaybı yaşandığına dair endişeler sürüyor.
Taraflar arasındaki görüşmelerin ilk etabı 6 Şubat’ta Umman’da yapılmıştı. Bu görüşmeler, geçen yaz ABD’nin İran nükleer tesislerine karşı başlattığı saldırılar sebebiyle kesintiye uğrayan müzakerelerin ardından geldi. Trump, Gazze Şeridi için oluşturduğu “Barış Kurulu”nun ilk toplantısında, “Anlamlı bir anlaşma yapmalıyız; aksi takdirde kötü şeyler olur,” diyerek askeri müdahale tehdidini yinelemişti.
İran’ın BM’deki Büyükelçisi Emir Said İravani, ABD’nin tehditlerini hayata geçirmesi durumunda, ülkesinin ABD üslerini hedef alacağını uyarısında bulundu. Irakçi ise, bunun bir ültimatom anlamına gelmediğini savunarak, “Sadece hızlı bir anlaşma yollarını konuşuyoruz. Bu, her iki taraf için de daha iyi bir durum olur,” dedi.