Hürmüz Boğazı krizi: ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın güvenliği için müttefik ülkelere yaptığı askeri destek çağrısı karşılık bulmadı. ABD-İsrail saldırılarıyla başlayan İran savaşının 17. gününde Almanya, İngiltere, İspanya ve Japonya dahil birçok ülke Washington’un planladığı uluslararası deniz misyonuna katılmayacaklarını açıkladı. Aynı süreçte bölgede askeri operasyonlar, misilleme saldırıları ve enerji krizine ilişkin endişeler artarken Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim küresel petrol ticaretini doğrudan etkilemeye devam ediyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve üçüncü haftasına giren savaş, Ortadoğu’daki askeri dengeleri hızla değiştirdi. İran yönetimi, küresel petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapattığını ilan ederken, Washington bölgedeki tankerlerin güvenliğini sağlamak amacıyla NATO müttefiklerinden destek istedi. Ancak kısa süre içinde birçok ülke bu çağrıya ya açık bir ret verdi ya da diplomatik olarak mesafe koydu.
Müttefikler Trump’ın çağrısına mesafe koydu
ABD Başkanı Donald Trump, daha önce North Atlantic Treaty Organization müttefiklerine çağrı yaparak Hürmüz Boğazı’nda oluşturulması planlanan uluslararası deniz güvenliği misyonuna katılmalarını istedi. Trump, destek verilmemesi halinde bunun NATO’nun geleceği açısından “çok kötü sonuçlar doğurabileceği” uyarısında bulundu.
Ancak Washington’un önerdiği birçok ülke bu çağrıya olumsuz yanıt verdi.
Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Berlin yönetiminin böyle bir askeri görev için “acil bir ihtiyaç görmediğini” açıkladı.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer ise Londra’nın müttefiklerle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için bir plan üzerinde çalıştığını ancak geniş çaplı bir savaşa dahil olmayacağını söyledi. Starmer, mayın arama operasyonlarında insansız sistemlerin kullanılmasının tartışıldığını, fakat İngiltere’nin bölgeye savaş gemisi göndermesinin düşük ihtimal olduğunu belirtti.
İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles, Madrid yönetiminin ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı “yasa dışı” gördüğünü belirterek Hürmüz Boğazı’ndaki hiçbir askeri operasyona katılmayacaklarını açıkladı.
Japonya Savunma Bakanı Shinjiro Koizumi, Tokyo’nun mevcut gerilim ortamında deniz güvenliği misyonuna katılmayı değerlendirmediğini ifade etti. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ise ülkenin hukuki sistemi gereği denizaşırı askeri operasyonların son derece zor olduğunu vurguladı.
Avustralya Ulaştırma Bakanı Catherine King de Canberra’nın Hürmüz Boğazı’na savaş gemisi göndermeyeceğini açıkladı. Yunanistan hükümet sözcüsü Pavlos Marinakis ise ülkesinin yalnızca Kızıldeniz’de ticari gemileri korumayı amaçlayan Avrupa Birliği’nin deniz misyonuna dahil olduğunu söyledi.
İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani de mevcut Avrupa Birliği misyonlarının Hürmüz Boğazı’nı kapsayacak şekilde genişletilmesinin gündemde olmadığını açıkladı.
ABD: İran’a ait 100’den fazla gemi imha edildi
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, savaşın askeri boyutuna ilişkin yeni veriler paylaştı.
Komutan Amiral Brad Cooper, ABD güçlerinin İran’a yönelik yoğun hava operasyonları yürüttüğünü ve bu saldırılarda İran’a ait 100’den fazla donanma gemisinin imha edildiğini söyledi.
Cooper, özellikle İran’ın enerji ihracatı açısından kritik öneme sahip Hark Adası çevresindeki askeri altyapıların hedef alındığını belirtti. ABD güçlerinin deniz mayınları, füze depoları ve askeri tesislerin bulunduğu 90’dan fazla hedefi vurduğunu ifade etti.
ABD Hava Kuvvetleri, Donanma ve Deniz Piyadeleri pilotlarının toplamda 6 binden fazla uçuş gerçekleştirdiği açıklandı.
Ayrıca USS Abraham Lincoln uçak gemisinin İran kıyılarına yakın bölgelerde operasyonlarını sürdürdüğü ve Epic Fury operasyonu kapsamında gece-gündüz hava saldırıları düzenlediği bildirildi.
İran: Hürmüz Boğazı düşmanlara kapalı
İran yönetimi ise Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü stratejik bir koz olarak kullanmaya devam ediyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, boğazın “İran’a saldıran ülkelere ve onların müttefiklerine kapalı kalacağını” söyledi. Arakçi, boğazın yalnızca İran’a karşı düşmanca tutum almayan ülkelerin ticaretine açık olacağını savundu.
İran’ın boğazı fiilen kapatması küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmaya yol açtı. Uzmanlar, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin bu dar su yolundan geçtiğini ve uzun süreli bir kapanmanın tarihin en büyük enerji arz krizlerinden birine yol açabileceğini belirtiyor.
İsrail üç haftalık yeni saldırı planı açıkladı
Savaşın askeri boyutunun önümüzdeki haftalarda daha da büyüyebileceği yönünde açıklamalar da geldi.
İsrail ordusu sözcüsü Yarbay Nadav Shoshani, İran’a yönelik askeri operasyonların en az üç hafta daha süreceğini ve ülke içinde binlerce hedefin belirlenmiş olduğunu söyledi.
İsrail savaş uçaklarının Tahran dahil olmak üzere İran’ın büyük şehirlerine yeni hava saldırıları düzenlediği bildirildi. Tahran’daki Şehitler Meydanı çevresindeki elektrik idaresi merkezinin hedef alındığı kaydedildi.
İran ise misilleme olarak Dubai ve Fujairah çevresindeki enerji tesislerini hedef alan saldırılar gerçekleştirdi. Abu Dabi’deki bir roket saldırısında bir Filistinli sivilin hayatını kaybettiği bildirildi.
AB, Hürmüz için “Karadeniz modeli” tartışıyor
Avrupa Birliği ise Hürmüz Boğazı’nda ticaretin yeniden başlaması için diplomatik bir model üzerinde çalışıyor.
AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Birleşmiş Milletler ile birlikte Ukrayna tahıl anlaşmasına benzer bir uluslararası mekanizmanın Hürmüz Boğazı için uygulanıp uygulanamayacağını görüştüklerini açıkladı.
Kallas, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ile yapılan görüşmelerde deniz ticaretinin güvenliğini sağlayacak bir uluslararası inisiyatif üzerinde durulduğunu söyledi.
Bölgesel gerilim yayılıyor
Savaşın bölgeye yayılan etkileri de sürüyor.
Irak’ın Enbar eyaletinde bulunan Kaim ilçesinde Heşdi Şabi’ye ait bir kontrol noktasına düzenlenen hava saldırısında en az dört kişinin öldüğü bildirildi.
Kürdistan Bölgesi’nde ise Korek Dağı yakınlarına bir insansız hava aracının düştüğü ve olayın bölgede kısa süreli paniğe yol açtığı açıklandı.
Öte yandan İranlı yetkililere göre ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybedenlerin sayısı 1348’i, yaralı sayısı ise 17 bini aştı.
Savaşın üçüncü haftasına girerken Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri hareketlilik, enerji piyasaları ve küresel ticaret açısından en kritik başlık olmaya devam ediyor.