İran’da Uzmanlar Meclisi’nin Mücteba Hamaney’i ülkenin yeni dini lideri olarak seçmesi uluslararası alanda tartışma yarattı. Uzmanlar, kararın İran yönetiminde süreklilik mesajı verdiğini ve ABD ile İsrail’e karşı mevcut siyasi çizginin korunacağını gösterdiğini belirtti.
Uzmanlar Meclisi, 28 Şubat’ta düzenlenen saldırılarda hayatını kaybeden Ali Hamaney’in ardından ülkenin üçüncü dini lideri olarak oğlu Mücteba Hamaney’i seçti. Karar İran içinde ve uluslararası alanda siyasi sonuçları bakımından değerlendiriliyor.
“Rejimde devamlılık mesajı”
Beyrut merkezli Carnegie Ortadoğu Merkezi Direktörü Maha Yahya, seçimin İran yönetiminin siyasi çizgisinin değişmeyeceği mesajı verdiğini söyledi. Yahya’ya göre Tahran yönetimi bu kararla ABD ve İsrail’in baskılarının İran’ın stratejik pozisyonunu değiştirmeyeceğini göstermek istedi.
Johns Hopkins Üniversitesi’nde İran ve Şiilik üzerine çalışmalar yapan Vali R. Nasr da Mücteba Hamaney’in tercih edilmesinin sistem içindeki güç dengeleri açısından önemli olduğunu belirtti. Nasr, “Bu tercih babasıyla siyasi devamlılık anlamına geliyor. Ayrıca Mücteba’nın hızlı biçimde güç merkezlerini bir araya getirebilecek konumda olduğu düşünülüyor” değerlendirmesinde bulundu.
Güvenlik yapılarıyla yakın ilişki
New York Times’a konuşan Tahran merkezli analist Mehdi Rahmati ise Mücteba Hamaney’in güvenlik kurumlarıyla yakın ilişkilerine dikkat çekti. Rahmati, yeni liderin Devrim Muhafızları ve güvenlik aygıtlarıyla koordinasyon konusunda deneyim sahibi olduğunu ifade etti.
Hamaney ailesine yakın siyasetçilerden Abdülrıza Davari de Mücteba Hamaney’in bazı yönleriyle Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’a benzetildiğini söyledi. Davari’ye göre Mücteba Hamaney, ABD ile gerilimi azaltabilecek adımlar atabilecek isimlerden biri olarak görülüyor.
Liderliğin miras tartışması
Öte yandan Mücteba Hamaney’in seçimi İran’da liderliğin babadan oğula geçtiği yönündeki eleştirileri de yeniden gündeme getirdi. İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni ve ardından gelen Ali Hamaney’in, dini liderliğin miras yoluyla devredilmesine karşı oldukları yönünde geçmişte birçok tartışma yürütülmüştü.
Bazı uzmanlar ise Mücteba Hamaney’in dini yeterliliği ve yönetim deneyimi konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtiyor. Buna rağmen güvenlik kurumlarıyla kurduğu ilişkiler ve sistem içindeki etkisi, liderlik için en güçlü aday olarak görülmesinde etkili oldu.
Mücteba Hamaney kimdir?
1969’da Meşhed’de doğan Mücteba Hamaney, İran İslam Devrimi sonrasında Tahran’a taşınan Hamaney ailesinin en etkili üyelerinden biri olarak biliniyor. İran-Irak savaşı sırasında cephede görev alan Mücteba Hamaney’in siyasi etkisinin özellikle 2000’li yılların ortasından itibaren arttığı ifade ediliyor.
ABD yönetimi, 2019 yılında Mücteba Hamaney’i Devrim Muhafızları ve Besic milisleriyle bağlantılı faaliyetleri gerekçe göstererek yaptırım listesine almıştı.