Kürt edebiyatının önemli isimlerinden Seydayê Tîrêj, ölümünün yıl dönümünde eserleri ve edebi mirasıyla anılıyor. 1923’te Rojava’nın Haseke kentinde doğan şair, 23 Mart 2002’de yaşamını yitirdi. Şiir, hikâye ve kültürel çalışmalarla Kürt edebiyatına katkı sunan Tîrêj, hem edebi üretimi hem de siyasal duruşuyla öne çıktı.
Seydayê Tîrêj, asıl adıyla Nayif Heso, Haseke’ye bağlı Nıcme köyünde dünyaya geldi. Altı yaşında ailesiyle birlikte Şêmıtık köyüne göç etti. Burada medrese eğitimi aldı, Kur’an okumayı öğrendi ve temel dini eserlerle tanıştı. Kürt edebiyatında sık görülen medrese kökenli öğrenim süreci, onun yazın hayatının başlangıcını oluşturdu.
1937’de Amudê’ye giden Tîrêj, burada beş yıl eğitim gördü. Bu dönemde Cegerxwîn, Qedrî Can, Hesen Hişyar ve Nureddin Zaza gibi Kürt aydınlarıyla tanıştı. Bu çevre, onun şiire yönelmesinde belirleyici oldu. Aynı süreçte yurtsever faaliyetlere katıldı ve Hoybun örgütü içinde yer aldı.
Şiir ve siyasal mücadele iç içe geçti
Tîrêj’in edebi üretimi, yalnızca estetik bir arayışla sınırlı kalmadı. Şiirlerinde toplumsal sorunlar, Kürt kimliği, doğa ve aşk temaları yer aldı. Eserlerinde özellikle halkın yaşamına, coğrafyasına ve mücadele deneyimlerine yer verdi.
1952 yılında güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı. Bu süreçte şiirlerinden oluşan bir divanına el konuldu. Bu olay, Kürt edebiyatı üzerindeki baskının somut örneklerinden biri olarak kayda geçti.
Eserleri ve edebi mirası
Seydayê Tîrêj’in yayımlanmış başlıca eserleri arasında “Xelat” (1985), “Zozan” (1990) ve “Cûdî” (1998) adlı şiir divanları yer aldı. Ayrıca “Serpêhatiyên Kurdan-1” adlı eseri 1992’de yayımlandı ve daha sonra farklı dillere çevrildi.
Yayımlanmamış eserleri arasında Kürtçe mevlit (Mûlida Kurdmancî), şiirlerden oluşan bir divan ve “Serpêhatiyên Kurdan-2” bulunuyor. Eserlerinin bir kısmının basılamadan kaybolduğu da biliniyor.
1995’te Kürtçe Şiir Günleri Ödülü’nü aldı. 1998’de Kürt gazeteciliğinin 100. yılı kapsamında ödüle layık görüldü. 2001’de ise Halepçe merkezli bir folklor grubu tarafından ödüllendirildi.
Kürt edebiyatında kalıcı bir iz bıraktı
Seydayê Tîrêj, yaşamı boyunca yüzlerce şiir kaleme aldı. Kürt destanlarını da eserlerine taşıdı ve “Siyabend û Xecê” üzerine uzun bir çalışma yaptı. Şiirlerinde gençlere çağrı yaptı, kadınlara yer verdi ve toplumsal hafızayı diri tutmayı hedefledi.
23 Mart 2002’de Haseke’de yaşamını yitiren Tîrêj, ardında geniş bir edebi birikim bıraktı. Eserleri bugün hâlâ Kürt dili ve edebiyatı alanında referans kaynaklar arasında yer alıyor.
Ey bilbilê dilşad
Ey bilbilê dilşadî hela were bike fîxan
Dengê te yê xweştir ji ney û nay û bilûre
Gorî te bim bilbil, ji serê darê tu were xwar
Da pêk ve mijûl bim bi xwe çend rojên di dijwar
Destê tewqyê îro ku em herdu bidin hev
Dîna xwe bidê nik bayê barîn ey birader
Sitêrka sibê îro ji şerqê li me da der
Rewşen kirî Kurdistan bi carek wê seranser
Nîşana sibê ye fereca xêrê me dûr e
Piştî wê sitêrê bixwe berbanga sibê ye
Wê roj hilê rohnî têkeve şûna şevê ye
Karwanê me wê bihêje war û meqsedê ye
Seydayê Tîrêj