İran’ın 10 maddelik ateşkes planı. DW Türkçe’den Muhammed Kafadar’ın analizine göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın “bütün bir medeniyeti bir gecede yok etmekle” tehdit ettiği savaşta son anda geri adım atarak ateşkesi kabul etmesi, İran’ın masaya kendi şartlarını oturttuğunu gösteriyor. İran’ın 10 maddelik planı, nükleer programdan Hürmüz Boğazı’nın kontrolüne, yaptırımların kaldırılmasından savaş tazminatına kadar birçok kritik başlıkta Tahran’ın taleplerini içeriyor. Trump’ın “üzerinde çalışılabilir” dediği bu plan, gerçekleşmesi halinde İran’ın savaştan zaferle çıktığını ilan etmesi anlamına geliyor.
İran’ın 10 maddelik planı: ABD’den saldırmazlık garantisi ve tazminat
DW Türkçe’den Muhammed Kafadar’ın haberine göre, İran merkezli Tasnim haber ajansının duyurduğu 10 maddelik plan, ABD’ye iletilen şartları içeriyor. Planın en dikkat çekici maddeleri şöyle sıralanıyor:
1- ABD’nin saldırmazlık garantisi vermesi
2- Hürmüz Boğazı’nın İran’ın kontrolünde kalması
3- Uranyum zenginleştirme hakkının kabulü
4- Tüm birincil yaptırımların kaldırılması
5- Tüm ikincil yaptırımların kaldırılması
6- BM Güvenlik Konseyi’nin İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması
7- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması
8- İran’a savaş tazminatı ödenmesi
9- Bölgedeki Amerikan askerinin çekilmesi
10- Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılması
Tasnim, “müzakerelerin temeli olarak” bu koşulları kabul eden Trump’ın geri adım attığını vurguladı. İran’ın Hindistan Büyükelçiliği’ne ait resmi X hesabından da “Savaşı siz başlattınız ama bitirme şartlarını İran belirleyecek” notuyla plan paylaşıldı.
Trump’ın savaş öncesi hedefi: Rejim değişikliği
Muhammed Kafadar’ın DW Türkçe’deki analizinde belirttiğine göre, sürecin başında Trump’ın hedefi İran’da bir rejim değişikliğiydi. Trump, seçim kampanyası boyunca ABD’nin başka ülkelerde “rejim değişikliğine girişmesine” karşı çıkmış, kampanyasını “savaşlara son vereceği” söylemi üzerinden kurmuştu. Ancak lider kadrosunun tamamına yakını ölmüş olsa da Tahran’da İslam Cumhuriyeti’nin yıkılacağına dair bir işaret ortaya çıkmış değil.
Trump rejimin “pratikte değiştiğinde” ısrar ediyor. “Artık farklı insanlarla muhatap oluyoruz… Daha akıllılar, daha az radikaller” diyen ABD Başkanı’na göre, yaklaşık 20 ülkenin ordularının dahil olduğu, 4 bin kadar insanın öldüğü ve küresel ekonominin altüst olduğu savaş amacına ulaştı.
Hürmüz’den geçiş ücreti: 2 milyon dolar
Ateşkes sonrası İranlı yetkililer uluslararası ajanslara yaptıkları açıklamalarda, Hürmüz’den geçen gemilerden araç başına 2 milyon dolara kadar ücret alacaklarını ve bu tutarı yeniden inşa için kullanacaklarını bildirdi. Denizcilik hukuku, Süveyş ve Panama gibi sonradan kazılanlar hariç, doğal su yollarından “geçiş ücreti” alınmasını yasaklıyor. Karşılaştırma için, Türkiye 2024 yılında boğazlardan transit geçen gemilerden araç başına ortalama 4 bin 500 dolar aldı.
ABD’nin reddedilen 15 maddesi ile İran’ın kabul ettirdiği 10 madde arasındaki fark
DW Türkçe’nin haberine göre, Washington iki hafta önce savaşı bitirmek için İran’a 15 maddelik bir teklif iletmişti. ABD’nin listesinde nükleer silah geliştirmeme taahhüdü, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun teslimi, İran ordu kapasitesine sınırlama, İsrail’in var olma hakkını tanıma şartı gibi maddeler yer alıyordu. Tahran bu planı “aşırı ve mantıksız” diyerek reddetmişti.
Tahran’ın ilettiği yeni planda ABD’nin taleplerine dair hiçbir kısıtlama yer almazken, tam aksine yaptırımların kaldırılması yoluyla daha önce nükleer program nedeniyle dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını öngörüyor.
ABD kamuoyu savaşa karşı: Her 10 Amerikalıdan 6’sı onaylamıyor
Trump’ın olası “zafer” ilanını zorlaştıran veriler de var. Pew Research Center’in Mart ortasında 3 bin 524 kişi ile yaptığı ankete göre, her 10 Amerikalıdan altısı İran savaşını onaylamıyor. Her iki kişiden biri de savaşın ABD ordusu için “iyi gitmediğini” düşünüyor.
ABD’de Kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde enflasyon ve hayat pahalılığı Trump için hassas başlıklar. Savaşın başından bu yana benzin 1 dolar artışla 2022’den beri ilk kez 4 doların üzerine çıktı.
İsrail ateşkesin dışında: Lübnan tehdidi devam ediyor
Muhammed Kafadar’ın analizinde vurguladığı gibi, İsrail’in Lübnan’ı İran’la olası anlaşmanın dışında tutma çabası süreci zorlaştırıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ateşkesi desteklediklerini ancak Lübnan’ın “ateşkes kapsamına dahil olmadığını” açıkladı. Ateşkesin ardından İsrail ordusu, Lübnan’ın güneyindeki Sur kentinde yaşayanlar için yeni bir tahliye emri yayımladı.