Anayasa Mahkemesi (AYM), duruşma düzenini bozduğu gerekçesiyle verilen disiplin hapsi kararına karşı itiraz yolunun bulunmamasının, başvurucunun “hükmün denetlenmesini talep etme hakkı”nı ihlal ettiğine hükmetti. Yüksek Mahkeme, söz konusu yapısal sorunun çözümü için kararın bir örneğinin bilgi ve takdiri için yasama organına gönderilmesini kararlaştırdı.
Anayasa Mahkemesi’nin gerekçeli kararında yer alan bilgilere göre süreç, Derinkuyu Asliye Ceza Mahkemesi’nde tehdit ve yaralama suçlarından yargılanan Özgür Arıkan’ın, duruşma salonundan çıkarıldığı sırada direnç gösterdiği gerekçesiyle bir gün disiplin hapsine çarptırılmasıyla başladı. Mahkeme, hakimin uyarılarına rağmen salondan çıkmadığı ve kolluk görevlileri aracılığıyla zorla çıkarılarak duruşma düzenini bozduğu gerekçesiyle Arıkan hakkında bu kararı verdi. Kararın aynı gün infaz edilmek üzere başsavcılığa iletilmesinin ardından, başvurucu cezasının tamamlanmasıyla serbest bırakıldı.
Başvurucu Özgür Arıkan, AYM’ye yaptığı bireysel başvuruda, şartları oluşmamasına rağmen disiplin hapsi kararı verildiğini ve bu karara karşı kanun yollarına başvuramadığını ifade ederek kişi hürriyeti ve güvenliği ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini belirtti. Başvuruyu inceleyen Yüksek Mahkeme, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hakların ihlal edildiği sonucuna vararak başvurucuya net 50 bin TL manevi tazminat ödenmesine karar verdi.
Yüksek Mahkeme’nin gerekçeli kararında, duruşma düzenini sağlamak amacıyla verilen disiplin hapsinin bir mahkeme kararı niteliğinde olduğu ancak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) uyarınca bu kararlara karşı itiraz yolunun mümkün olmadığına işaret edildi. Kararda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) benzer başvurularda iki dereceli yargılama hakkının ihlal edildiği yönündeki sonuçlarına atıfta bulunuldu.
İHLALİN GİDERİLMESİ İÇİN YASAMA ORGANINA BİLDİRİM
Yüksek Mahkeme, disiplin hapsi kararlarına karşı denetim imkanının tanınmamasının hükmün denetlenmesini talep etme hakkına yönelik bir müdahale oluşturduğunu vurgulayarak şu değerlendirmeyi kaydetti:
“Hakimin adil bir yargılamanın yapılabilmesi için duruşmayı belli bir düzen ve disiplin içinde yürütme konusundaki otoritesinin kesintisiz olarak korunması amacına ulaşma yönünden disiplin hapsi kararına karşı bir kanun yolu öngörülmemesinin elverişli bir araç olduğu anlaşılmaktadır. Ancak belirtilen aracın gerekli olup olmadığı da incelenmelidir. Gereklilik, hedeflenen amaca ulaşılması için hakka en az müdahale teşkil eden aracın seçilmesini ifade etmektedir. Kişinin özgürlüğünün sınırlandırılması sonucunu doğuran kararların denetime tabi tutulmasının önemi inkâr edilemez.”
AYM ayrıca, başvurucunun aleyhine hükmedilen disiplin hapsinin bir başka mahkeme tarafından denetlenmesini talep etme imkanından yoksun bırakılmasının bir hak ihlali olduğunu belirtti. Kararda, hürriyeti bağlayıcı yaptırımların hafif nitelikte sayılmayacağı ve hakimin otoritesinin acele kanun yolları açılarak da korunabileceği ifade edildi.
İhlalin CMK’nın 267. maddesinden kaynaklandığı sonucuna ulaşan mahkeme, benzer ihlallerin önüne geçilmesi amacıyla kararın bir örneğinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) gönderilmesine karar verdi. Öte yandan, iki üye karara karşı oy kullanarak ihlalin giderimi için sadece bildirim yapılmasının yeterli olmadığını, ihlale yol açan kanun hükmünün iptali amacıyla itiraz başvurusu yapılması gerektiğini vurguladı.
Kaynak: dokuz8HABER