Küresel ısınma ve kar yağışı: Son haftalarda dünyanın birçok bölgesinde etkili olan yoğun kar yağışı, soğuk hava dalgaları ve fırtınalar onlarca kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Rusya’nın Kamçatka Yarımadası’ndan Japonya’ya, ABD’den Türkiye’ye kadar geniş bir coğrafyada görülen sert kış koşulları, “Küresel ısınma sürerken neden bu kadar çok kar yağıyor?” sorusunu yeniden gündeme getirdi.
BBC Türkçe’nin yaptığı habere göre, Kuzey Yarımküre’yi etkisi altına alan bu olağanüstü hava olayları, iklim değişikliğinin atmosfer üzerindeki etkileriyle yakından ilişkili. Uzmanlar, küresel ısınmanın yalnızca sıcaklık artışı anlamına gelmediğini, aynı zamanda aşırı ve düzensiz hava olaylarını da tetiklediğini vurguluyor.
Kamçatka’dan Japonya’ya: Küresel ölçekte sert kış
Rusya’nın uzak doğusundaki Kamçatka Yarımadası, Aralık ve Ocak aylarında metrelerce kar altında kaldı. NASA verilerine göre bölge, 1970’lerden bu yana en karlı dönemlerinden birini yaşarken, iki kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Japonya’da ise 26 Ocak itibarıyla son bir haftada etkili olan yoğun kar yağışı ve sert kış koşulları nedeniyle en az 10 kişi yaşamını yitirdi. Ulaşımda ciddi aksamalar yaşanırken, birçok yerleşim yeri günlerce kar altında kaldı.
ABD’de etkili olan kar fırtınaları da ağır sonuçlar doğurdu. Onlarca kişinin hayatını kaybettiği ülkede, binlerce uçuş iptal edildi, geniş çaplı elektrik kesintileri yaşandı.
Türkiye’de ise Ordu’dan Bitlis, Muş ve Van’a kadar birçok kentte kar kalınlığı metrelerle ifade edildi. Diyarbakır, Elazığ ve Şırnak’ta kar yağışının ardından dondurucu soğuklar etkili olurken, buzlanmaya bağlı kazalar nedeniyle binlerce kişi hastanelere başvurdu.
Polar vortex ve ani stratosferik ısınma
Peki bu kış gerçekten olağan dışı mı?
Britanya Hava Durumu Servisi’nde Kıdemli Meteorolog Jim Dale, son haftalarda Avrupa, Türkiye, ABD, Kanada ve Japonya’da görülen yoğun kar ve soğukların atmosferik süreçlerle bağlantılı olduğunu söylüyor.
BBC Türkçe’ye konuşan Dale, kutuplardaki güçlü alçak basınç sistemi olan polar vortexin normalde Arktik bölgede kaldığını ancak bazı koşullarda bu dengenin bozulduğunu belirtiyor. Dale, “Atmosferin üst katmanlarında meydana gelen ani stratosferik ısınma, çok soğuk havanın kutuplardan koparak daha güney enlemlere sarkmasına yol açıyor” diyor.
Bu soğuk hava kütlelerinin okyanuslar yerine kıtalar üzerine yönelmesi, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya’da sert kış koşullarını beraberinde getiriyor.
İklim değişikliği soğukları bitirmiyor
Uzmanlara göre iklim değişikliği, aşırı soğukların tamamen ortadan kalkması anlamına gelmiyor. Aksine, hava olaylarının daha düzensiz ve uç noktalarda yaşanmasına neden oluyor.
2025 yılı, küresel ölçümlerin başladığı 1850’den bu yana en sıcak üçüncü yıl olarak kayıtlara geçti. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne (NOAA) göre, 2025 Aralık ayı sıcaklıkları 20. yüzyıl ortalamasının 1,05 derece üzerinde seyretti.
Buna karşın, Kuzey Yarımküre’de kar örtüsü modern kayıtların tutulmaya başlandığı 1967’den bu yana en düşük üçüncü seviyede kaldı. Bu çelişki, iklim krizinin karmaşık etkilerini ortaya koyuyor.
Newcastle Üniversitesi’nde görev yapan Dr. Abdullah Kahraman, “Aşırı soğukların sıklığı ve şiddeti 1950’lerden bu yana azalıyor. Bunun temel nedeni insan faaliyetlerinden kaynaklanan küresel ısınma” diyor.
Daha sıcak hava, daha fazla kar
Peki, daha sıcak bir dünyada nasıl daha fazla kar yağabiliyor?
Londra’daki Imperial College’da görev yapan Dr. Mariam Zachariah, ısınan atmosferin daha fazla nem tutabildiğine dikkat çekiyor.
Zachariah’a göre, sıcak hava dalgalarıyla artan atmosferik nem, kutuplardan gelen soğuk hava kütleleriyle buluştuğunda, aşırı kar fırtınaları ortaya çıkabiliyor. Bu durum, bazı bölgelerde “kar kıyameti” olarak tanımlanan olağanüstü yağışlara neden oluyor.
Jim Dale de okyanus ve denizlerin ısınmasının bu süreci güçlendirdiğini belirtiyor. Daha sıcak denizler, atmosferin nem kapasitesini artırıyor ve bu nem, soğuk hava dalgalarıyla birleştiğinde yoğun kar yağışları olarak geri dönüyor.
Türkiye’de kış koşullarını ne belirliyor?
Meteoroloji Genel Müdürlüğü’ne göre Türkiye’de 2025 Aralık ayı sıcaklığı, mevsim normallerinin 1,5 derece üzerinde gerçekleşti. Ancak Ocak ayıyla birlikte kar yağışları hızla arttı ve birçok bölgede normallerin üzerine çıktı.
Dr. Abdullah Kahraman, Türkiye’de kış koşullarını etkileyen en önemli faktörlerden birinin Kuzey Atlantik Salınımı (NAO) olduğunu söylüyor. NAO’nun negatif faza geçmesi, Akdeniz’e daha fazla yağış taşınmasına ve kar için uygun koşulların oluşmasına neden oldu.
Atmosferik blokaj olarak adlandırılan bir diğer süreç ise, hava sistemlerinin belirli bölgelerde sıkışıp kalmasına yol açarak yağışların ya da soğukların daha uzun süre etkili olmasına neden oluyor.
Yeni bir iklim rejimine doğru
Uzmanlara göre yaşananlar, iklim değişikliğinin bizi alışılmış “normal” hava düzenlerinden uzaklaştırdığını gösteriyor. Atmosferde artan enerji, hava olaylarını daha düzensiz, daha şiddetli ve öngörülmesi zor hale getiriyor.
Jim Dale, bu yeni dönemin yalnızca iklim politikaları açısından değil, güvenlik, sağlık ve toplumsal yaşam açısından da ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.