Yargıtay’dan işçi aleyhine karar, geriye dönük hak yok. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, sendika üyesi olmayan işçilerin toplu iş sözleşmesinden geriye dönük yararlanmasının önünü kapatan emsal bir karar verdi. Karar Gazetesi‘nin yaptığı habere göre, dayanışma aidatı ödeyerek sözleşme hükümlerinden faydalanmak isteyen işçiler için “talep tarihi” esas alınacak. Dilekçe tarihinden önceki döneme ait fark alacağı talepleri ise hukuken geçersiz sayılacak. Uzmanlar, işçilerin hak kaybı yaşamaması için zamanında dilekçe vermesi gerektiği uyarısında bulundu.
Yerel mahkemenin işçi lehine kararı Yargıtay’dan döndü
Dava süreci, Malatya’da bir kamu kurumunda sosyolog olarak görev yapan bir işçinin, çalıştığı kurumdaki toplu iş sözleşmesi hükümlerinden sözleşmenin başlangıç tarihinden itibaren yararlanma talebiyle yargıya başvurmasıyla başladı.
Yerel mahkeme, işçi lehine karar vererek Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki iptal kararlarını dayanak gösterdi. Mahkeme, işçinin toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden önceki dönemleri de kapsayacak şekilde tüm haklardan yararlandırılması gerektiğine hükmetti.
Ancak dosya, Adalet Bakanlığı’nın itirazı üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne taşındı. Dosyayı inceleyen Yargıtay, yerel mahkemenin yorumuna katılmayarak kararı “kanun yararına” bozdu.
Üç temel kural: Talep yoksa hak da yok
Yargıtay’ın yayımladığı emsal karar, sendika üyesi olmayıp dayanışma aidatı yoluyla sözleşmeden faydalanmak isteyen işçiler için üç temel kuralı netleştirdi:
Talep tarihi sınırı: Sendika üyesi olmayan işçiler için sözleşmeden yararlanma süreci, sadece dayanışma aidatı ödeme talebinde bulundukları gün itibarıyla başlar. Bu tarihten önceki günler için herhangi bir hak iddia edilemez.
İmza öncesi bildirim şartı: İşçi, toplu iş sözleşmesi henüz imzalanmadan önce bu yönde bir talep dilekçesi vermemişse, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarından doğrudan ve geriye dönük olarak faydalanamaz.
Fark alacağı taleplerinin reddi: İşçilerin, talep tarihlerinden önceki döneme ilişkin “geriye dönük fark ödemesi” istemleri, bu karar doğrultusunda hukuken reddedilme riskiyle karşı karşıya kaldı.
Yürürlükteki maddeye dikkat çekildi
Yargıtay kararında, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 39/4 maddesinin halen yürürlükte olduğuna ve bu hükmün uygulanması gerektiğine dikkat çekildi. Yargıtay, Adalet Bakanlığı’nın yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu yönündeki tespitlerini yerinde bularak, kabul kararını sonuca etkili olmamak kaydıyla bozdu. Bu durum, benzer davalar için bağlayıcı bir hukuki çerçeve oluşturdu.
Uzmanlardan “zamanında dilekçe” uyarısı
Sendika uzmanları, Yargıtay’ın bu kararının işçiler açısından önemli hak kayıplarına yol açabileceği uyarısında bulundu. Dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yararlanmak isteyen işçilerin, hak kaybı yaşamamak için sözleşme imzalanmadan önce yazılı talepte bulunmaları gerektiği vurgulandı. Aksi takdirde, işçilerin sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarih ile talep tarihi arasındaki döneme ait fark alacaklarından mahrum kalma riski bulunuyor.