Müzik; duygu, düşünce ve imgelerin teksesli ya da çoksesli olarak, aletler eşliğinde ya da sadece çıplak sesle söylenmesidir.
Kürtlerde, özellikle dengbêjler ve Kürt halaylarında halay çekenler, müzik aletleri olmaksızın yüksek sesle şarkı ve türkülerini söyleyip oynayabiliyorlar.
Kürtler için müzik, sanatsal bir etkinlik olmaktan öte kendini ifade etme eylemliliğidir.
Kendi anadilinde eğitim alması yasak olduğu, dilini, kültürünü, tarihini yazıya dökemediği için sözlü müzikle kendini ifade etmiştir.
Kültürel ve tarihî hafızasını bu şekilde koruyabilmiştir.
Kürtler; dillerinin, tarihlerinin, kültürlerinin ve müziklerinin işgalini ve sömürüsünü iliklerine kadar yaşamış ve hissetmişlerdir.
Birçok Osmanlı, Türk, Arap ve Fars edebiyatçı, şair ve müzisyen; Kürt sözlü edebiyatını, şiirini ve müziğini kendi dillerine çevirterek yazıp söyleyerek sahiplenmişlerdir.
Daha da vahimi, bu ülkelerde yaşayan devşirme Kürtlerin, bu eserleri vatandaşı oldukları ülkelerin dillerinde, kaynak belirtmeden “kendilerine mal ederek” yazıp söylemeleridir.
“Kürt müziği araştırmacısı ve derlemeci Zeynep Yaş’ın ortaya çıkardığı yeni belgelere göre, Kürt müziğinin ilk kayıtları bundan 122 yıl önce yapılmış. Yusuf Bey, Nazlı Hanım ve Diyarbakırlı Ali adlı kişilerin seslendirdiği 5 şarkılık bu kayıt, Yaş’a göre ‘Mezopotamya’nın ilk kayıtları’ olma özelliğini taşıyor.” (Ferit Demirel)
Kürt müziğinin ilk ses kaydı, 1916 yılında Kosroff Malool tarafından seslendirilerek kayıt altına alınmıştır.
Bu kayıtlar, ABD’li Columbia Records şirketi tarafından kayıt altına alınarak yayımlanmıştır.
Bağdat’ta, 1920’li yılların başlarında Kürt sanatçıların şarkılarını müzik şirketleri kaydetmeye başlamışlardır.
Ermeni ses sanatçısı Karapetê Xaço, 20. yüzyıl boyunca birçok geleneksel Kürtçe melodiyi kaydederek ve icra ederek korumuştur.
1960’lardan itibaren Tahran, Bağdat ve Erivan radyolarından Kürt sanatçıların şarkıları okunurken, Türkiye’de Kürtçe yasaktı.
Kültürel Hafızanın Sistematik Olarak Yok Sayılması
1924 Anayasası ile Kürt varlığı inkâr, imha ve asimilasyonla yok sayıldı; dili yasaklandı, değerleri yağmalandı.
“Millî Eğitim Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’ne bağlı Ankara Devlet Konservatuvarı öğretmenleri tarafından 1938 yılında bir gezi gerçekleştirildi. Toplamda iki ay süren bu gezi, Ulvi Cemil Erkin başkanlığında yapılır. Erkin’in iki yardımcısı vardır. Biri aslen Diyarbakırlı olan Muzaffer Sarısözen, diğeri de Arif Atikan’dır. Atikan daha çok kayıt işlemiyle uğraşırken, Sarısözen Kürtçe olan parçaları alıp dezenforme ederek Türkçeye aktarır.” (CandName.com)
İran’da yaşayan Yarsan Kürtlerinin müziğinde 72 makam vardır. İran Cumhurbaşkanı Humeyni, İran’ın müzik başkentinin bir Kürt şehri olan Sinne kenti olduğunu söylemiştir.
Bu köklü kültürel miras, başta ne olduğu belirsiz devşirme Kürt sanatçıları olmak üzere sözde sanat camiası tarafından yağmalandı.
Hasan Zirak (1964) – Zeki Müren (1977) (İndim havuz başına)
Tahsis Taha (1962) – İbrahim Tatlıses (1979) (Ayağında kundura)
Hasan Zirak (1953) – Osman Tunç (1996) (Türk oğluyum)
Koma Denge Kamişlo (1986) – Mustafa Yıldızdoğan (Ölürüm Türkiyem)
Aram Tigran (1965) – İzzet Altınmeşe (1978) (Dama vurdum bir tepik)
Ayşe Şan (1979) – Abdurrahman Önül (2009) (Aşkın ile yansın)
Mohammedi (1997) – Belkıs Akkale (1986) (Yeri yeri mende gelim dalıncak)
Kürtçe kaynaklı bu şarkılar, türküler ve marşlar; birileri tarafından seslendirilirken eserin sahibinden, kaynağından, orijinal dilinden vb. söz edilmeden, kendi eserleriymiş gibi gösterilerek Türkçeye mal edilmiştir.
4.000–5.000 arası Kürtçe eser, bu sanat camiası dedikleri kişiler tarafından yağmalandı.
Kültüre, müziğe ve emeğe saygısızlık yapıldı; hâlâ da yapılmaya devam ediliyor.
Kaynak
ÇandName.com
Koçdağı TV (Copy Music Kurdî)
Ferit Demir
Vikipedi