Suriye’de Alevi protestoları, ülkenin batı sahil hattında yaşayan Alevi toplumunun artan saldırılar, güvensizlik ve siyasi dışlanmaya karşı yükselttiği en geniş çaplı eylemlerden biri olarak kayda geçti. Lazkiye, Tartus, Ceble ve Banyas’ta binlerce kişi federalizm, siyasi ademi merkeziyet ve temel hak talepleriyle sokaklara çıktı. Barışçıl başlayan gösteriler, güvenlik güçleri ve silahlı unsurların müdahalesiyle kanlı biçimde bastırıldı.
İngiltere merkezli Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne (SOHR) göre, müdahalelerde en az iki sivil yaşamını yitirdi, onlarca kişi yaralandı. Yerel kaynaklar, yaralı sayısının artmasından endişe ediyor.
Alevi toplumunda artan korku ve yalnızlık
Eylemlerin arka planında, Alevi nüfusun yoğun yaşadığı bölgelerde uzun süredir devam eden hedefli saldırılar, güvenlik boşlukları ve mezhep temelli tehditler bulunuyor. Özellikle Suriye’deki siyasi geçiş sürecinde Alevi toplumunun tamamen dışlandığına dair yaygın bir kanaat söz konusu.
SOHR, son aylarda Alevilere yönelik silahlı saldırıların arttığını, faillerin büyük ölçüde cezasız kaldığını belirtiyor. Bu durum, Alevi mahallelerinde “korunmasız bırakıldıkları” hissini derinleştirdi. Protestocular, mevcut güvenlik yapılarına güvenmediklerini ve kendi gelecekleri hakkında söz hakkı talep ettiklerini dile getiriyor.
Dini liderden çağrı, sokakta karşılık buldu
Alevi toplumunun önde gelen dini liderlerinden Sheikh Ghazal Ghazal, protestolardan önce yaptığı açıklamada, Alevilerin kaderini belirleyen süreçlerin tamamen dışında bırakıldığını vurgulamıştı. Ghazal, siyasi ademi merkeziyet, federalizm ve kendi kaderini tayin hakkının artık ertelenemez talepler olduğunu belirterek kitlesel ve barışçıl eylemler çağrısında bulunmuştu.
Bu çağrı, sahil kentlerinde geniş bir karşılık buldu. Protestocular “federalizm istiyoruz”, “onur, adalet ve siyasi hak” sloganlarıyla yürüdü. Gösteriler, Alevi toplumunun ortak bir siyasi hat etrafında ilk kez bu denli görünür biçimde mobilize olduğu eylemler arasında gösteriliyor.
Lazkiye’de gerçek mermi iddiası
Gösteriler öğleden sonra Lazkiye’deki El-Azhari Meydanı başta olmak üzere birçok noktada başladı. Görgü tanıkları, güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için gerçek mermi kullandığını aktardı. SOHR da bazı bölgelerde protestoculara doğrudan ateş açıldığını doğruladı.
Müdahale sırasında panik yaşanırken, çevre mahallelerdeki çok sayıda kişi evlerine çekilmek zorunda kaldı. Yaralıların bir kısmının hastanelere ulaştırılamadığı, bazı bölgelerde sağlık ekiplerinin hareketinin engellendiği öne sürüldü.
Resmi anlatı ve sahadan gelen bilgiler çelişiyor
Suriye devlet medyası, protestoları “eski rejim kalıntıları tarafından kışkırtılan olaylar” olarak yansıttı ve güvenlik güçlerinin “istikrarı sağlamak için müdahale ettiğini” savundu. Ancak sahadan gelen tanıklıklar ve insan hakları gözlem raporları bu anlatıyla örtüşmüyor.
SOHR ve yerel kaynaklar, protestoların barışçıl başladığını, müdahalenin orantısız ve hedef gözeterek yapıldığını bildiriyor. Gözlemcilere göre özellikle Alevi mahallelerinde güvenlik güçlerinin sertliği dikkat çekti.
Cami saldırısı gerilimi tırmandırdı
Protestolardan günler önce Humus’ta, Alevilerin yoğun yaşadığı Vadi el-Zehab bölgesindeki bir camiye düzenlenen saldırı, bölgede büyük bir şok yaratmıştı. Saldırıda en az 8 kişi hayatını kaybetmiş, 18 kişi yaralanmıştı. Olay, Alevi toplumunun kendisini doğrudan hedef alınmış hissetmesine neden oldu.
Alevi temsilciler, bu saldırının ardından yeterli soruşturma yürütülmediğini ve sorumluların ortaya çıkarılmadığını belirterek güvenlik mekanizmalarına olan güvensizliğin arttığını ifade ediyor.
Provokasyon iddiaları ve manipülasyon
SOHR ayrıca protestolar sırasında bazı bölgelerde, Alevi toplumunun taleplerini çarpıtmayı amaçlayan provokatif yazılamalar ve yönlendirici semboller kullanıldığını bildirdi. Bu girişimlerin, eylemleri mezhep çatışması gibi göstermek amacı taşıdığı belirtiliyor.
Protestocular ise taleplerinin net olduğunu vurguluyor: siyasi temsil, güvenlik, eşit yurttaşlık ve kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olmak.
Uluslararası çağrılar
SOHR ve bazı uluslararası insan hakları kuruluşları, Suriye güvenlik güçlerine barışçıl protestolara yönelik şiddeti derhal durdurma çağrısı yaptı. Gözlemciler, Alevi protestolarına yönelik sert müdahalenin, Suriye’deki siyasi geçiş sürecinin ne kadar kırılgan ve dışlayıcı bir zeminde ilerlediğini bir kez daha ortaya koyduğunu belirtiyor.
Yaşananlar, Alevi halkına yönelik baskı ve güvensizlik ortamının derinleştiğine, mezhep temelli ayrışmaların ise yeni ve tehlikeli bir evreye girdiğine işaret ediyor.
Rojnameya Newroz