Parlamentoya Hikûmeta Herêma Kurdistanê, di biryareke ku di 19ê Hezîrana 2009an de hat girtin,17ê Kanûnê wekî “Roja Ala Kurdistanê” ragihand, li ser bingeha rakirina ala Kurdistanê li Salona Bajêr a Mahabadê di 17ê Kanûna 1945an de. Ev biryar ne tenê kiryareke destnîşankirina rojekê bû; ew gaveke ku bi awayekî sembolîk bîra dîrokî, nasnameya kolektîf û hebûna siyasî ya gelê Kurd pejirand.
Ji bo Kurdan, al ji her semboleke neteweyî ya din pir zêdetir nîşan dide. Ew bîranîna hevpar a nasnameyeke tepeserkirî, dîrokeke înkarkirî û erdnîgarîyeke perçebûyî ye.
Mahabad 1945: Kêliya ku Al gihişt Dîrokê
Bilindkirina ala Kurdistanê li Avahiya Şaredariya Mahabadê di 17ê Kanûna Pêşîn a 1945an de, ji bo Komara Kurdî ya Mahabadê, ku dê çend meh şûnde (22ê Rêbendana 1946an) bihata ragihandin, provayeke sembolîk bû. Vê bûyerê qonaxeke dîrokî nîşan da, û israra Kurdan a ji bo avakirina qadeke siyasî ya giştî bi navê xwe û bi sembolên xwe, cara yekem bi wateya nûjen, nîşan da.
Tecrubeya Mahabadê ne tenê hewldaneke kurt-emerkî ya dewletbûnê bû; ew delîla şiyana Kurdan a “hebûnê” û “dîtinê” bû. Ala ku li ser avahiya şaredariyê dihejiya, nîşana dîtbariya hebûna Kurdan bû, ya ku bi sedsalan hatibû tepeserkirin.
Ji ber vê yekê, xala referansê ya ji bo Roja Ala Kurdistanê ne şer an serkeftineke leşkerî ye; ew derketina sembolekê bo qada giştî ye.
Wateya Ala Kurdistanê: Reng, Roj û Nasname
Ala Kurdistanê ji rengên sor, spî û kesk pêk tê, û li navenda wê rojeke zer a bi 21 tîr heye. Ji bo Kurdan, ev sembol ne tenê hêmanên estetîk ên razber in, lê belê bi referansên dîrokî û çandî barkirî ne:
Sor sembola berxwedan, fedakarî û têkoşînê ye.
Spî sembola aştiyê û hêviya jiyana hevpar a gelan e.
Rengê kesk sembola xwezayê, jiyanê û erdnîgariya Mezopotamyayê ye.
Tavê 21-tîrkî sembola Newrozê (21ê Adarê) ye, ku ji aliyê Kurdan ve wek pîroz tê dîtin.
Ev al ne tenê daxwazên siyasî yên Kurdan, lê di heman demê de berdewamiya wan a çandî û nasnameya wan a dîrokî jî nîşan dide.
Alem û Qedexe: Semboleke Tepeserkirî di Bîra Kurdî de
Li her çar parçeyên Kurdistanê ku Kurd lê dijîn (Tirkiye, Îran, Iraq, Sûriye), al bi salan wekî hêmaneke qedexekirî, sûcdar û gefxwar dihat dîtin. Ji bo gelek Kurdan, al ev bû:
Parçeyek qumaşê ku di goşeyên veşartî yên malan de hatiye veşartin,
Sembolek ku di merasîmên cenazeyan de bi dizî tê vekirin,
“Delîlek sûcdarker” ku li qadên Newrozê di bin zexta polîsan de dimîne.
Ji ber vê yekê, Roja Ala Kurdistanê ne tenê “cejn”ek ji bo Kurdan e; ew rewa kirina tiştên qedexe û naskirina tiştên înkarkirî nîşan dide.
Biryara 2009an: Peyamek ji Rêveberiya Herêmî ji bo Hemû Kurdên
Biryara sala 2009an a ji aliyê Parlamentoya Hikûmeta Herêma Kurdistanê ve gavek bû ku, her çend ji aliyê yasayî ve tenê li ser Herêma Kurdistanê ya Iraqê bû jî, ji aliyê hestyarî û sembolîk ve ji bo hemû Kurdên Bi vê biryarê:
Ala Kurdî bi rojeke salnameya fermî ve hate girêdan
Tecrubeya Mahabadê di bîra kolektîf de hate vejandin.
Hate tekezkirin ku dîroka siyasî ya Kurdan ne tenê bi têkoşîna çekdarî, lê herwiha bi sembolan jî hatiye avakirin.
Di vî warî de, Roja Ala Kurdistanê berdewamiya sembolîk a hişmendiya neteweyî ya Kurdan temsîl dike.
Roja Ala bi Çavên Kurdan: Yekîtî, Sercivî û Bîranîn
Ji bo Kurdan, 17ê Kanûnê ji ‘rojeke merasîma fermî’ pir zêdetir e:
Ew li dora semboleke hevpar kombûn e, tevî erdnîgariya perçebûyî ya Kurdistanê, bîranîna xeta dîrokî ya ku ji Mahabadê heta roja îro dirêj dibe, îfadeya parastina nasnameyê di nebûna dewletê de ye.
Al di çavên Kurdan de ne garantiyeke dewletî ye; ew îfadeyeke dîtbarî ya vîna hebûnê ye. Ji ber vê sedemê, Roja Ala ji şahiyê bêtir bîranînê, û ji kelecanê bêtir biryardariyê dihewîne.
Encam: Ne Perçeyek Qumaşê ku Dilerize, lê Dîrokek Hilgirtî ye
Roja Ala Kurdistanê ji bo Kurdan ne tenê bîranîna rabirdûyê ye. Ew di heman demê de îdiayek li ser niha û paşerojê ye. Wê ala ku li ser avahiya şaredariya Mahabadê dihejiya, îro jî di hişê Kurdan de vê pirsa jêrîn zindî dihêle:
“Gelo gelek dikare were paşguhkirin heta ku bikaribe sembolên xwe biparêze?”
Ji bo Kurdan, bersiv zelal e:
Heta ku al li hewa be, bîranîn jî sax dimîne.
Rojnameya Newroz