ABD’nin İran’a saldırısıyla Ortadoğu’da başlayan savaşın bölgesel boyut kazanmasıyla birlikte dünya genelinde askeri çatışma yaşayan ülkelerin sayısı 40’ı geçti. Filistin yönetimi dahil en az 43 ülkenin doğrudan ya da dolaylı biçimde çatışmaların içinde yer aldığı ve küresel nüfusun yaklaşık yarısının bu ülkelerde yaşadığı belirtiliyor.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta Tahran’a yönelik saldırısının ardından İran’ın Körfez’de Amerikan askerlerine ev sahipliği yapan hedeflere yönelik misillemeleri savaşın kapsamını genişletti. Bölgesel gerilim Ortadoğu’dan Avrupa’ya, Afrika’dan Asya’ya kadar birçok bölgede devam eden çatışmalarla birleşerek küresel ölçekte askeri hareketliliği artırdı. DW Türkçe’den Muhammed Kafadar’ın kaleme aldığı yazıya göre, dünyanın farklı bölgelerinde aynı anda çok sayıda savaş ve silahlı çatışma yaşanıyor.
İran savaşı bölgeye yayıldı
İran savaşı kısa sürede Lübnan ve Körfez ülkelerini etkileyen bir boyut kazandı. ABD-İsrail ve İran’ın doğrudan taraf olduğu çatışmalarda son bir haftada 12 ülke askeri eylemlerin hedefi oldu.
Azerbaycan, Bahreyn, Irak, Ürdün, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Avrupa Birliği üyesi Kıbrıs’a İran tarafından atılan füze ve insansız hava araçlarının ulaştığı bildirildi. Bu ülkelerin çoğu hava savunma sistemleriyle söz konusu saldırıları engellemeye çalıştı.
Katar, İran’a ait Rus yapımı iki Su-24 savaş uçağını düşürdüğünü duyurarak çatışmalara yönelik en sert askeri müdahalelerden birini gerçekleştirdi. Kıbrıs’a yönelik saldırılar sonrası bölgeye sevk edilen Yunanistan ve İngiltere savaş uçaklarının da birden fazla İran insansız hava aracını düşürdüğü açıklandı.
Ukrayna savaşı ve Avrupa’daki askeri gerilim
Rusya’nın Ukrayna’yı işgali beşinci yılında sürerken savaş dolaylı ve doğrudan müdahalelerle geniş bir coğrafyayı etkiliyor. Belarus ve Kuzey Kore Rusya yanında savaşa doğrudan katılırken, NATO üyesi Polonya ve Türkiye de güvenlik gerekçesiyle askeri tedbirler aldı.
Savaş boyunca Rus insansız hava araçları ve Ukrayna hava savunma sistemlerinin neden olduğu olaylarda Polonya topraklarına düşen mühimmatlar nedeniyle sınır bölgelerinde siviller hayatını kaybetti veya yaralandı. NATO uçakları birçok kez Rus İHA’larını önlemek için havalandı.
Türkiye hava sahasında da benzer olaylar yaşandı. 2025’in sonlarına doğru Rusya menşeli olduğu değerlendirilen bir İHA, Ankara yakınlarında bir F-16 tarafından düşürüldü. Karadeniz’de Ukrayna’ya ait olduğu değerlendirilen deniz mayınları ve insansız araçlar da Türk donanmasının müdahalesine neden oldu.
Suriye, Filistin ve Yemen’de çatışmalar sürüyor
Suriye’de Aralık 2025’te Beşar Esad’ın devrilmesiyle iç savaş sona ermiş olsa da ülkede farklı etnik ve dini gruplar arasında çatışmalar devam ediyor. Aleviler ve Dürzilerin hedef olduğu saldırıların ardından yılın başında Kürtlere yönelik geniş çaplı askeri operasyonlar düzenlendi.
Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) Şam yönetimiyle yürüttüğü müzakerelerde ilerleme sağlanamaması üzerine başlayan çatışmalar sonucunda SDG’nin kuzey ve doğuda kontrol ettiği bazı bölgeleri kaybettiği bildirildi. Ülkede IŞİD, Kürt silahlı unsurları ve Şam’a bağlı birlikler arasında zaman zaman düşük yoğunluklu çatışmalar yaşanıyor. İsrail, Türkiye ve sınırlı sayıda ABD askeri de Suriye topraklarında varlığını sürdürüyor.
Filistin’de Gazze Şeridi ateşkes kapsamında fiilen iki bölgeye ayrılmış durumda. Hamas ile İsrail güçleri arasındaki temas hattında zaman zaman çatışmalar yaşanırken İsrail ordusu Gazze’nin farklı bölgelerine hava saldırılarını düşük yoğunlukta sürdürüyor. Batı Şeria’da ise İsrail askerleri ve yerleşimcilerle Filistinliler arasında sık sık şiddet olayları yaşanıyor.
Yemen’de İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan destekli güçler arasındaki gerilim düşük yoğunluklu çatışmalarla sürüyor. Ülke aynı zamanda dünyanın en ağır insani krizlerinden birine sahne oluyor.
Afrika ve Asya’da yeni çatışma riskleri
Afrika kıtasında Sudan iç savaşı sürerken Sudan ordusu ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında savaş uçakları ve insansız hava araçlarının kullanıldığı çatışmalarda binlerce sivil hayatını kaybetti. Çatışmaların komşu ülkelere de sıçrama riski bulunuyor.
Etiyopya’da Tigray bölgesinde yaşanan savaşın ardından yeni bir çatışma ihtimali gündemde. Addis Ababa yönetimi Eritre’yi silahlı grupları desteklemekle suçlarken iki ülkenin sınır bölgelerine askeri yığınak yaptığı bildiriliyor.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde ise M23 adlı silahlı grupla hükümet güçleri arasındaki çatışmalar devam ediyor. Kinşasa yönetimi Ruanda’yı bu grubu desteklemekle suçluyor.
Asya’da Afganistan ile Pakistan arasında süren sınır gerilimi son dönemde hava saldırılarıyla yeni bir boyut kazandı. Pakistan ile Hindistan arasında Keşmir kaynaklı askeri gerginlik de devam ediyor.
Küresel çatışma tablosu
DW Türkçe’den Muhammed Kafadar’ın kaleme aldığı yazıya göre dünya genelinde çok sayıda bölgesel savaş ve silahlı çatışma aynı anda devam ediyor. Ortadoğu’daki İran savaşı ve Avrupa’daki Ukrayna işgali küresel güvenlik dengelerini doğrudan etkilerken Afrika, Asya ve Latin Amerika’da da farklı yoğunluklarda silahlı çatışmalar sürüyor.
Uzmanlar, farklı bölgelerdeki bu çatışmaların küresel nüfusun yaklaşık yarısını etkilediğini ve uluslararası sistemde istikrarsızlık riskini artırdığını belirtiyor.