İran’da üniversite protestoları, Washington ile Tahran arasında süren nükleer müzakerelerde kritik bir haftaya girilirken yeniden alevlendi. 22 Şubat hafta sonunda başkent Tahran başta olmak üzere en az üç üniversitede öğrenciler yürüyüş ve oturma eylemleri düzenledi. Protestolar, Aralık ayındaki kitlesel gösterilerde hayatını kaybedenler anılırken gerçekleşti.
BBC, Cumartesi günü Tahran’daki Şerif Teknoloji Üniversitesi kampüsünde yüzlerce öğrencinin yürüdüğü görüntüleri doğruladı. Göstericiler İran bayrakları taşıdı. Kalabalıklar, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’e yönelik sloganlar attı. Kampüs çevresinde hükümet yanlısı bir grubun da toplandığı görüldü. İki grup arasında arbede çıktı.
Başkentteki Şehit Beheshti Üniversitesi’nde öğrenciler oturma eylemi yaptı. Amir Kabir Teknoloji Üniversitesi’nde ise hükümet karşıtı sloganlar atıldığı görüntüler teyit edildi. İran’ın kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde öğrenciler “Özgürlük” sloganlarıyla yürüdü.
Herhangi bir tutuklamaya ilişkin resmî açıklama yapılmadı.
Nükleer müzakerelerde yeni tur
İran’da üniversite protestoları, ABD ile İran arasında devam eden nükleer görüşmelerle eş zamanlı gerçekleşti. ABD Başkanı Donald Trump, 19 Şubat’ta yaptığı açıklamada 10 gün içinde anlaşma olup olmayacağının netleşebileceğini söyledi. Anlaşma sağlanmaması halinde sınırlı bir askeri seçeneğin değerlendirilebileceğini ifade etti.
22 Şubat’ta CBS’e konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, anlaşma için “bir şans” bulunduğunu belirtti. Arakçi, iki gün önce de bir taslak metnin ABD’li yetkililere sunulmaya hazırlandığını açıkladı.
İki ülke heyetlerinin 26 Şubat’ta İsviçre’nin Cenevre kentinde yeniden bir araya geleceği bildirildi. İran’a yakın sularda ABD’ye ait askeri deniz unsurlarının varlığı sürüyor.
Ölü ve yaralı sayısına ilişkin çelişkili veriler
Geçen ay ekonomik taleplerle başlayan protestolar kısa sürede ülke geneline yayıldı. 1979 İslam Devrimi’nden bu yana en geniş çaplı gösteri dalgası olarak tanımlandı.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), bu süreçte en az 6 bin 159 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Bu sayı içinde 92 çocuğun bulunduğu bildirildi. HRANA, bildirilen 17 bin ölüm iddiasını araştırdığını duyurdu.
İranlı yetkililer ise geçen ay sonunda 3 bin 100’den fazla kişinin öldüğünü açıkladı. Yetkililer, ölümlerin büyük bölümünün güvenlik güçleri ya da “isyancılar” tarafından hedef alınan sivillerden oluştuğunu savundu.
Bağlam
İran’da üniversite protestoları, ekonomik kriz, yaptırımlar ve siyasal baskılar zemininde devam ediyor. Kürt bölgeleri başta olmak üzere farklı kentlerde güvenlik müdahaleleri nedeniyle insan hakları ihlalleri iddiaları gündeme geliyor. Nükleer müzakerelerin seyri, hem iç siyaseti hem de bölgesel gerilimi doğrudan etkiliyor.