ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş küresel enerji piyasalarını ve ticaret yollarını etkilerken, bazı ülkeler için ekonomik kayıplar büyürken bazıları için yeni stratejik fırsatlar doğuyor. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, deniz ticaretinde yaşanan aksamalar ve tedarik zincirlerindeki kırılmalar dünya ekonomisinin birçok noktasında etkisini gösteriyor.
Uzmanlara göre çatışma özellikle enerji ithalatına bağımlı ülkeler için ciddi maliyetler yaratırken, petrol ve doğalgaz üreticisi bazı ülkeler için kısa vadeli ekonomik avantajlar ortaya çıkabiliyor.
Enerji piyasalarında dalgalanma
BBC Dünya Servisi’den Marina Daras ve Stephen Hawkes tarafından hazırlanan habere göre, İran çevresindeki çatışmalar küresel enerji piyasalarında büyük bir dalgalanma yarattı. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz trafiğinin aksaması petrol ve doğalgaz taşımacılığını zorlaştırdı.
Ham petrol fiyatı kısa sürede varil başına yaklaşık 120 dolar seviyesine kadar yükseldi. Bu artış enerji maliyetlerine bağlı olarak küresel üretim ve taşımacılık giderlerini de artırdı.
Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki yükselişin özellikle gelişmekte olan ülkelerde enflasyon baskısını artırabileceğini belirtiyor.
Rusya ve Çin için olası sonuçlar
Savaşın küresel etkileri büyük güçler açısından farklı sonuçlar doğurabilir. Analistlere göre enerji fiyatlarındaki artış petrol ihracatına bağımlı olan Rusya için kısa vadede ekonomik rahatlama sağlayabilir.
Paris Siyasal Bilimler Enstitüsü Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden Nicole Grajewski, hava savunma sistemlerinin tüketilmesinin Rusya açısından dolaylı bir avantaj yaratabileceğini ifade etti.
ABD merkezli uzman Hanna Notte ise Moskova’nın artık İran yapımı insansız hava araçlarına eskisi kadar bağımlı olmadığını belirtti.
Öte yandan dünyanın en büyük enerji tüketicilerinden biri olan Çin, savaşın etkilerini ticaret ve ihracat kanallarında hissedebilir. Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House’tan Ortadoğu uzmanı Neil Quilliam, deniz taşımacılığındaki aksamanın küresel ticaret maliyetlerini artırdığını söyledi.
Gelişmekte olan ülkeler daha ağır etkileniyor
Enerji ithalatına yüksek derecede bağımlı olan gelişmekte olan ülkeler savaşın ekonomik sonuçlarından daha sert etkileniyor.
Vietnam’da dizel fiyatları savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 60 arttı. Hükümet enerji tüketimini azaltmak için bazı sektörlerde uzaktan çalışma çağrısı yaptı.
Filipinler kamu sektöründe haftada dört gün çalışma düzenine geçti. Pakistan’da ise birçok kurumda enerji tasarrufu önlemleri uygulanıyor.
Bangladeş’te yakıt istasyonlarında uzun kuyruklar oluştu. Hükümet otomobiller için günlük yakıt satışına sınırlama getirdi.
Gıda güvenliği riski
Uzmanlar, enerji krizinin küresel gıda güvenliğini de etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Çünkü gübre üretiminde kullanılan üre hammaddesinin önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor.
Orta Doğu’daki enerji altyapısında yaşanabilecek uzun süreli aksaklıkların küresel gıda fiyatlarını da artırabileceği belirtiliyor.