İran protestoları ilk hafta bilançosu, ekonomik krizle başlayan eylemlerin kısa sürede sert devlet müdahalesiyle karşılaştığını ortaya koydu. Hengaw İnsan Hakları Örgütü’nün doğruladığı verilere göre, ülke genelinde bir haftada en az 17 kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi ise gözaltına alındı.
28 Aralık’ta riyalin hızla değer kaybetmesiyle başlayan protestolar; Tahran Kapalı Çarşı’sından Kürt, Lor ve Beluci nüfusun yoğun yaşadığı kentlere yayıldı. Protestoların özellikle Kermanshah (Kirmaşan), Lorestan, İlam, Hamedan, Fars, İsfahan ile Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletlerinde yoğunlaştığı bildirildi.
Hengaw’ın raporuna göre yaşamını yitiren 17 kişinin en az dokuzu Lor, yedisi Kürt, biri ise Yarsan inancına mensup. Hamedan’da bir Fars yurttaşın da öldüğü doğrulandı. Ölümlerin büyük bölümünün doğrudan açılan ateş sonucu gerçekleştiği, bazı vakalarda kişilerin yakın mesafeden hedef alındığı kaydedildi.
Kimlikler tek tek doğrulandı
Yaşamını yitirenlerin kimlikleri Malekshahi, Harsin, Nurabad (Delfan), Kuhdasht, Azna, Lordegan, Fuladshahr ve Marvdasht gibi kent ve ilçelerde doğrulandı. Hengaw, ayrıca en az altı ek ölüm vakasının daha doğrulama sürecinde olduğunu ve teyit edilmesi halinde kamuoyuyla paylaşılacağını bildirdi.
Devlet bağlantılı medya kuruluşları, Kum kentinde biri 17 yaşında olmak üzere iki kişinin öldürüldüğünü duyurdu. Hengaw, bu kişilerin kimliklerinin hâlâ araştırıldığını açıkladı. Bazı ailelerin, hayatını kaybeden yakınlarının “Basij üyesi” olarak gösterilmesi için baskı altına alındığına dair bilgiler de raporlara yansıdı.
Protestolara eş zamanlı gözaltı dalgası
Ölümlerle birlikte ülke genelinde geniş çaplı gözaltılar yaşandı. Hengaw’ın ikinci raporuna göre Zahedan, Sanandaj, Badreh, Khorramabad, Meşhed, Tahran, Karaj, Kazvin, Yasuj ve Lordegan başta olmak üzere birçok kentte en az 28 kişi gözaltına alındı.
Gözaltına alınanlar arasında çocuklar, kadınlar, üniversite öğrencileri, avukatlar ve eski siyasi tutuklular bulunuyor. Bazı kişilerin ailelerine gözaltı gerekçesi ve tutuldukları yer hakkında bilgi verilmediği, avukat görüşlerinin engellendiği belirtildi.
Kürt kentlerinde hedefli operasyonlar
Hengaw’ın üçüncü raporu, protestolarla bağlantılı olarak Badreh, Darreh Shahr ve Sarpol-e Zahab kentlerinde en az 12 Kürt erkeğin tutuklandığını ortaya koydu. Rapora göre bazı kişiler yaralı halde gözaltına alındıktan sonra bilinmeyen merkezlere götürüldü.
İnsan hakları örgütleri, ölümler ve tutuklamaların orantısız güç kullanımının göstergesi olduğuna dikkat çekerken, açıklanan rakamların gerçek bilançosu yansıtmadığı uyarısında bulunuyor. Ekonomik krizle başlayan protestoların, İran’daki siyasal ve toplumsal gerilimi daha da derinleştirdiği vurgulanıyor.
Rojnameya Newroz