İran’da Aralık 2025’te ekonomik krizle başlayan ve ülke geneline yayılan protestolara ilişkin can kaybı tartışmaları sürerken, İran Başsavcısı, ABD Başkanı Donald Trump’ın “800 idamı engellediği” yönündeki açıklamalarını yalanladı. Aynı gün Washington, İran’a yönelik yeni yaptırımlar açıkladı ve ABD savaş gemilerinin bölgeye doğru yola çıktığını duyurdu.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), protestolarda yaşamını yitirenlerin sayısının 5 bin 32’ye, gözaltına alınanların sayısının ise 26 bin 752’ye yükseldiğini bildirdi. HRANA verilerine göre ölenler arasında 207 güvenlik görevlisi bulunuyor.
Protestoların bilançosu tartışma konusu
Protestolar, 28 Aralık 2025’te İran riyalinin hızlı değer kaybı ve ekonomik krizin derinleşmesiyle Tahran Büyük Çarşı’da başladı ve kısa sürede ülke geneline yayıldı. 8 Ocak’ta başkentte gösterilerin şiddetlenmesi üzerine İran makamları internet erişimini kısıtladı.
İran yönetimi ise daha düşük rakamlar açıklıyor. İran Şehit ve Gaziler Vakfı’na bağlı Adli Tıp Kurumu, protestolarda 3 bin 117 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Yetkililer, ölümlerin 2 bin 427’sinin silahlı saldırılar sonucu gerçekleştiğini öne sürerken, 690 kişiyle ilgili ayrıntı paylaşmadı.
İnsan hakları örgütleri: “Gerçek rakamlar açıklanmıyor”
İnsan hakları kuruluşları resmi verilerin gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Bloomberg’in aktardığına göre, Birleşmiş Milletler’in İran özel raportörü Mai Sato, sağlık çalışanlarından alınan bilgilere dayanarak, sivil can kaybının 20 binin üzerinde olabileceğini ifade etti.
Reuters’a konuşan ve ismini vermek istemeyen bir İranlı yetkili ise İran ve Rojhilat’ta en az 5 bin kişinin öldüğünü doğruladı. Norveç merkezli Hengaw örgütü de en sert müdahalenin Kürt illerinde yaşandığını bildirdi.
İngiltere merkezli The Sunday Times, sağlık çalışanlarının verilerine dayanarak, ölü sayısının 16 bin ile 18 bin arasında olabileceğini yazarken; İran International, 8–9 Ocak tarihlerinde en az 12 bin kişinin öldürüldüğünü iddia etti.
“800 idam” iddiası ve Tahran’ın yanıtı
İran Başsavcısı, ABD Başkanı Trump’ın sıkça dile getirdiği “800 protestocunun idamını durdurduk” iddiasının gerçeği yansıtmadığını belirterek, bu yönde alınmış herhangi bir kararın bulunmadığını açıkladı.
İran Güvenlik Konseyi ise 21 Ocak’ta yaptığı açıklamada protestoları “organize terör” olarak niteleyerek, ABD ve İsrail’i sorumlu tuttu.
ABD’den askeri ve ekonomik baskı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a doğru “büyük bir deniz gücü filosu” gönderildiğini belirterek, Washington’ın Tahran’ı yakından izlediğini söyledi. Trump, Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu sırasında İran’ın müzakere talebinde bulunduğunu ve taraflar arasında görüşmeler yapılabileceğini de açıkladı.
ABD Hazine Bakanlığı ise İran’ın “gizli filosuna” ait sekiz kuruluş ve dokuz gemiye yaptırım uygulandığını duyurdu. Açıklamada, bu yapıların İran petrolü ve LPG taşımacılığı yoluyla rejimin finansmanına katkıda bulunduğu kaydedildi.
İnternet kesintisi sürüyor
NetBlocks, İran’da internet kesintisinin üçüncü haftasına girdiğini ve erişim yeniden sağlanıyormuş izlenimi vermek amacıyla yapay trafik sinyalleri üretildiğini bildirdi. Platform, gerçek erişimin hâlâ ciddi biçimde kısıtlı olduğunu vurguladı.
Uluslararası tepkiler
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in cezasız kalmaması gerektiğini savundu. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise İran Cumhurbaşkanı ile yaptığı telefon görüşmesinde, Ankara’nın İran’a yönelik dış müdahalelere karşı olduğunu ve ülkede istikrarı desteklediğini dile getirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Zelenskiy’i İran’a yönelik ABD askeri müdahalesini teşvik etmekle suçladı.