İran protestoları, ulusal para birimi riyalin hızla değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik krizle birlikte birçok kentte yeniden gündeme geldi. Riyalin dolar karşısında tarihi düşük seviyelere gerilemesi, temel gıda ve tüketim mallarında sert fiyat artışlarına yol açtı. Bu durum, özellikle sabit gelirli kesimler, esnaf ve küçük işletmeler üzerinde ciddi bir baskı yarattı.
Uzmanlara göre protestoların başlangıç noktası ekonomik talepler olsa da, gelişmeler kısa sürede daha geniş bir toplumsal ve siyasi çerçeveye taşındı.
Esnaf protestoları ve sınıfsal genişleme
Gösterilerin ilk günlerinde Tahran’daki Büyük Pazar (Grand Bazaar) çevresinde çok sayıda esnafın kepenk kapatması dikkat çekti. Ekonomik daralmanın doğrudan etkilediği bu kesimler, uzun süredir süren belirsizlik ve alım gücündeki düşüşe tepki gösterdi.
Zamanla protestolar farklı toplumsal kesimlere yayıldı. Bazı kentlerde ekonomik taleplerin yanı sıra siyasi içerikli sloganların da atıldığı görüldü. Bu durum, ekonomik hoşnutsuzluğun giderek daha kapsamlı bir siyasi tartışmaya evrildiğini gösteriyor.
Pezeshkian’dan diyalog çağrısı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian, İran protestoları sürerken yaptığı açıklamada gösterilere ilişkin diyalog vurgusu yaptı. Pezeshkian, protestocuların taleplerinin dinlenmesi gerektiğini belirterek, bu talepleri “haklı” olarak niteledi.
Ayrıca ekonomik krize karşı bankacılık ve para politikalarında reform yapılacağı, riyalin değer kaybının önlenmesi için yeni adımlar atılacağı ifade edildi. Bu yaklaşım, önceki dönemlerde protestolara karşı benimsenen sert güvenlik politikalarına kıyasla daha yumuşak bir tutum olarak değerlendiriliyor.
Ancak uzmanlar, bu çağrıların henüz somut adımlarla desteklenmediğine dikkat çekiyor. Meclis, yargı ve güvenlik kurumlarının bu sürece nasıl yaklaşacağı belirsizliğini koruyor.
Meşruiyet tartışmaları ve olası riskler
Bazı bölgelerde rejim karşıtı sloganların duyulması, protestoların yalnızca ekonomik boyutla sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. Bu tablo, İran’da daha derin bir meşruiyet tartışmasının gündeme gelmesine yol açtı.
Analistlere göre kısa vadede güvenlik güçleriyle çatışma riski sürerken, ekonomik göstergelerin kötüleşmesi protestoların yayılma ihtimalini artırıyor. Orta vadede reformların yetersiz kalması durumunda protestoların daha açık bir siyasi hatta taşınabileceği, uzun vadede ise bunun İran’ın iç siyaseti ve dış ilişkilerini etkileyebilecek bir dönüşüm sürecine işaret edebileceği belirtiliyor.
Uluslararası ve bölgesel basın taraması: Financial Times, AP News, Al-Monitor, Al Bawaba, A News, Cumhuriyet, SpecialEurasia
Rojnameya Newroz