İran’da ekonomik kriz ve hayat pahalılığına karşı başlayan protestolar ikinci haftasına girerken, can kayıplarına dair farklı insan hakları örgütlerinden gelen veriler, ülkedeki tabloyu daha da ağırlaştırıyor. İran ekonomik kriz protestoları, özellikle yoksul bölgelerde ve Kürt nüfusun yoğun yaşadığı eyaletlerde sert müdahalelerle bastırılmaya çalışılıyor.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, 5 Ocak itibarıyla protestolarda 29’u gösterici, 4’ü çocuk, 2’si polis olmak üzere toplam 35 kişi hayatını kaybetti. HRANA, ölümlerin yanı sıra bin 200’den fazla kişinin gözaltına alındığını ve protestoların ülkenin 31 vilayetinden 27’sine, toplam 250 noktaya yayıldığını bildirdi.
İranlı Kürtlere yakın insan hakları örgütü Hengaw ise kendi verilerine dayanarak en az 25 kişinin yaşamını yitirdiğini, hayatını kaybedenlerin dördünün 18 yaşın altında olduğunu açıkladı. Resmi makamlar ölü ve yaralı sayısına dair net bir tablo paylaşmazken, yarı resmi Fars Haber Ajansı, 250 polis memuru ile Devrim Muhafızları’na bağlı 45 Besic milisinin yaralandığını duyurdu.
Hastane baskınları ve İlam’daki görüntüler
Protestoların en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olan, Kürt nüfusun ağırlıkta olduğu İlam eyaletine dair sosyal medyada yayılan görüntüler, ülke içinde ve dışında tepki topladı. Melekşahi kentinde güvenlik güçlerinin göstericilere ateş açtığına ve ölülerin bulunduğuna dair görüntülerin yanı sıra, çevik kuvvet ekiplerinin bir hastaneye girerek operasyon düzenlediği anlar paylaşıldı.
Aktivistlere göre özel timler, yaralı göstericileri aramak amacıyla hastaneye girdi. Görüntülere sert tepki gösteren ABD Dışişleri Bakanlığı, hastanelere yönelik müdahaleyi “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi ve “Hastaneler muharebe alanı değildir” ifadelerini kullandı.
Güvenlik güçleri: “İsyancılara müsamaha yok”
İran Emniyet Müdürü Ahmedreza Radan, polisin “göstericilerle isyancıları ayırt ederek” hareket ettiğini savunarak, eylemlere katılanlara teslim olma çağrısı yaptı. Radan, protestoların arkasında “yabancı servislerin” bulunduğunu iddia etti.
İran hükümeti ise ekonomik sorunların varlığını kabul etmekle birlikte, gösterilerin ülkeyi istikrarsızlaştırmayı hedefleyen dış bağlantılı ağlar tarafından yönlendirildiğini öne sürüyor.
Pezeşkiyan’dan reform vaadi
Reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestoların merkezlerinden biri olan İlam’daki olayların araştırılması için İçişleri Bakanlığı’na özel bir ekip kurulması talimatı verdi. Pezeşkiyan ayrıca göstericileri diyaloğa çağırarak, para ve bankacılık sistemine ilişkin reformlar vaat etti.
Açıklanan planlar arasında, ithalatçılara uygulanan imtiyazlı döviz kuru sisteminin kaldırılması ve halkın alım gücünü artırmayı hedefleyen sübvansiyon reformları yer alıyor. Söz konusu düzenlemenin 10 Ocak’ta yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
ABD’den sert mesaj
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestoları yakından izlediklerini belirterek, güvenlik güçlerinin göstericilere ateş açması halinde “çok ağır bir yanıt” verileceği tehdidini yineledi. Trump’ın açıklamaları, bölgedeki gerilimin uluslararası boyut kazanabileceği endişelerini artırdı.
Ekonomik krizin en ağır hissedildiği eyaletlerden biri olan İlam’da ve ülke genelinde protestolar sürerken, İran ekonomik kriz protestoları, yalnızca geçim sıkıntısını değil, devletin güvenlik yaklaşımını ve reform vaatlerinin inandırıcılığını da tartışmanın merkezine taşıyor.