Hürmüz deniz gerilimi ve ABD-İran kritik görüşmesinin ilk günü tamamlandı. ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da başlayan üst düzey görüşmeler sürerken, Hürmüz Boğazı’nda iki ABD destroyerinin geçişi taraflar arasında yeni bir deniz gerilimine yol açtı. The Wall Street Journal’ın haberine göre, İran güçleri ABD savaş gemilerine telsiz üzerinden “Bu son uyarı” mesajı gönderirken, Washington ise geçişin uluslararası hukuk çerçevesinde yapıldığını ve Hürmüz’ün ticari ulaşıma yeniden açılması sürecinin başlatıldığını açıkladı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), iki destroyerin planlandığı şekilde Basra Körfezi’nde görev yaptıktan sonra bölgeden ayrıldığını duyurdu. Açıklamada, operasyonun İran’ın boğaz üzerindeki fiili kontrolünü kabul etmediklerini göstermek ve ticari gemi trafiğini yeniden başlatmak amacı taşıdığı belirtildi.
Hürmüz Boğazı müzakerelerin merkezine yerleşti
İslamabad’da başlayan görüşmeler, 1979 İran Devrimi’nden bu yana ABD ile İran arasında yapılan en üst düzey resmi temas olarak öne çıkıyor.
ABD heyetinde Başkan Yardımcısı JD Vance ile özel temsilciler yer alırken, İran tarafında Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve güvenlik bürokrasisinin önde gelen isimleri bulunuyor.
Diplomatik kaynaklara göre görüşmelerde temel başlıklar; İran’ın nükleer programı, füze kapasitesi, bölgesel silahlı gruplara desteği ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz geçişleri oldu.
The Wall Street Journal’a göre, özellikle Tahran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürmesi müzakerelerin en kritik anlaşmazlık noktası haline geldi.
Küresel enerji arzı için kritik hat
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının önemli bölümünün geçtiği stratejik bir hat olarak küresel ekonomi açısından kritik önemde bulunuyor.
Reuters’ın aktardığına göre ABD ordusu, bölgede mayın temizleme ve yeni güvenli deniz koridorları oluşturma sürecini başlattı. Bu adımın, enerji sevkiyatını yeniden normale döndürmeye dönük olduğu belirtiliyor.
İran ise devlet medyası üzerinden boğazın kontrolünün kendi silahlı güçlerinde olduğunu vurgulamayı sürdürüyor.
Tahran yönetimi, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonlara erişim ve Lübnan’daki çatışmaların sonlandırılması taleplerini müzakere masasına taşıdı.
Ateşkes sürüyor, belirsizlik devam ediyor
İki haftalık ateşkesin ardından bölgede saldırıların azaldığı gözlense de Hürmüz’deki askeri hareketlilik ateşkesin kırılganlığını ortaya koyuyor.
Uzmanlar, taraflar arasında kısa vadede kapsamlı bir anlaşma ihtimalinin zayıf olduğunu, ancak Hürmüz Boğazı’nda geçici bir deniz geçiş mutabakatının görüşmelerin uzatılması için kritik olabileceğini değerlendiriyor.
The Wall Street Journal’ın aktardığı uzman görüşlerine göre, esas mesele İran’ın bu geçiş için nasıl bir siyasi ve ekonomik karşılık isteyeceği.
Arka plan
Hürmüz Boğazı, Körfez’den çıkan petrol ve gaz ihracatının ana geçiş noktası olması nedeniyle uzun yıllardır ABD-İran gerilimlerinin merkezinde yer alıyor.
Son savaş sürecinde İran’ın boğaz üzerindeki fiili kontrolü artırması, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara neden olmuştu.
Bu haber, The Wall Street Journal’da yer alan haber referans alınarak Türkçe yeniden hazırlanmıştır.