Ali Şükrü Bey Vakası
Ali Şükrü Bey, Trabzon’lu, gazeteci, eski bir Osmanlı deniz subayı, Osmanlı Meclis-i Mebusan’da 6 dönem milletvekilliği ve I. TBMM’de Trabzon milletvekili olarak görev yapmıştır. Meclis içerisinde M. Kemal’e ve hükümet politikalarına sert muhalefet eden İkinci Grup’un önde gelen, hitabeti güçlü ve aktif muhalif isimlerden biriydi.
Ali Şükrü Bey, Misak-ı Milli kararlarında, düzenli ordunun kurulmasında, başkumandanlık kanununun uzatılmasında, istiklal mahkemelerinin uygulamalarında, saltanatın kaldırılmasında, Lozan Konferansı’nda muhalif tavır sergilemiş, basına uygulanan sansüre ve hükümet politikalarına yönelttiği ağır eleştirilerle tanınıyordu. Sosyal olaylara karşı bir duyarlılığı da vardı. Halktan toplanacak vergilerden asker ve fakir halkın muaf olmasına dair meclise teklif vermiş, kömür madenlerinde çalışan işçilerin çalışma ve yaşam şartlarının düzeltilmesini ve savaş sonrası büyük muhacir kitlelerinin toplandığı Trabzon ve Doğu Anadolu’da ki fakir halktan “aşar vergisi” alınmamasını savunmuş, bütçe açığını kapatmak için memur maaşları yerine gerekirse milletvekillerinin maaşlarından kesinti yapılmasını önermiştir.
M. Kemal’in çıkardığı Hakimiyet-i Milliye gazetesine karşılık Ali Şükrü Bey de haftalık olarak çıkardığı Tan gazetesi aracılığıyla muhalif görüşlerini halka ulaştırabiliyordu. Liverpool Times gazetesinde çeşitli makaleleri yayınlanmıştır. Bu onurlu muhalif duruş birilerinin keyfini kaçırıyordu.
Ali Şükrü Bey, 27 Mart 1923 günü aniden ortadan kaybolur ve birkaç gün kendisinden haber alınamaz. Bu olay mecliste büyük bir infial yaratır ve bu kayboluşun ardından soruşturma başlatılır. Ali Şükrü Bey’in cesedi birkaç gün sonra Çankaya sırtlarında Mühye köyü civarında gömülü olarak bulunur. I. Meclis’te yaptığı muhalefetin bedelini canıyla ödemişti.
Yapılan incelemelerde o güne kadar işlen cinayetlerde, toplu katliamlarda, Ermeni tehcirinde, Rum tehcirinde, Koçgiri İsyanı’nda adı geçen katil Topal Osman tarafından kendisine ait bağ evinde boğularak öldürüldüğü tespit edilir. Katil bu suçlamanın ardından teslim olmayı reddeder. Topal Osman, Giresunlulardan oluşan meclis muhafız bölüğü komutanıdır. Evi kuşatılır ve yeni Muhafız Tabur Komutanı olan İsmail Hakkı Tekçe tarafından çıkan çatışmada yaralı olarak ele geçirilir. Kesin olmamakla birlikte sedye üzerinde yaralıyken İsmail Hakkı Tekçe tarafından öldürüldüğü söylenmektedir. Kısa süre sonra hayatını kaybeder. Başının kim tarafından neden kesildiği anlaşılmayan Topal Osman’ın cesedi ibret olsun diye Meclis’in önünde ayaklarından asılarak teşhir edilir.
Bu cinayetin arkasında kimlerin olduğu anlaşılamamış, tarihçiler tarafından hâlâ tartışma konusudur. Bu cinayet bugüne kadar işlenen failleri bulunamayan, belki de bulunmak istenmeyen binlerce faili meçhul cinayetleri hatırlatıyor.
Bu Cinayetin Siyasi Sonuçları
- İşlenen ilk siyasi cinayetlerden biridir.
- Bu cinayet I. Meclis’in feshedilmesini ve yeni seçim kararı alınmasını hızlandırdı.
- I. Meclis’teki güçlü muhalif damar tasfiye edildi.
- II. Meclis muhalefetsiz, M. Kemal’e yakın isimlerden oluştu.
- O günden sonra işlenen siyasi cinayetler bir daha aydınlatılamadı.
- II. Meclis Lozan’ı kabul etti.
Sonuç olarak bir cinayetle sistemin tehlikeli gördüğü iki kişiyi bir anda tasfiye etmeyi başarmıştır. En önemli muhalif olan Ali Şükrü Bey ve bütün kirliliklerin sorumlusu katil Topal Osman yaralı yakalanmasına rağmen susturuldu, her ikisi de yok edildiler.