Kürt meselesiyle ilgili olarak, tek parti dönemi olan 1923-1950 arasında bu meselenin çözümüne yönelik iki farklı devlet aklı ve çözüm önerisi bulunmaktaydı. Birinci çözüm önerisi, Fevzi Çakmak, İsmet İnönü, İbrahim Tali Öngören gibi “şahin kanat” olarak nitelendirilen grubun “güvenlikçi perspektifini” yansıtıyor, sorunun sert önlemlerle çözülmesini öngörüyordu.
İkinci çözüm önerisi ise Kazım Karabekir, Celal Bayar, Veli Cemal Bardakçı gibi “sivil ekol” mensuplarının benimsediği, çözümün ılımlı tedbirlerle bölge halkı (Kürtler) ile devlet arasındaki engellerin kaldırılmasını öngören yaklaşımdı.
Ne var ki devlet aklı tek bir ortak çözümde birleşemedi ve güvenlikçi önlemler galip geldi. Bu süre zarfında sayıları yirminin üzerinde rapor hazırlanarak yürürlüğe konuldu.
Dönemin Meclis Başkanı Abdülhalik Renda’nın bu raporu, dönemin Başbakanı İsmet İnönü’nün talimatıyla hazırlanan Kürt sorunuyla ilgili ilk “Kürt Raporu” olma özelliğini taşımaktadır. Tam yüzyıl önce, 14 Eylül 1925 tarihinde hazırlanan bu raporun amacı, Kürtlerin Türkleştirilmesi ve Türk yurdu şehirler yaratmaktı. Maraş, Antep, Malatya ve Erzincan bu illerdendir.
Bunun için demiryolu yapımına önem verildi ve tren istasyonları kuruldu. Her vatandaşın buralarda 10 gün ücretsiz çalışması öngörüldü. Bu trenlerle Kürtler yerlerinden batıya sürülecek, yerlerine Balkanlar’dan, Karadeniz Bölgesi’nden ve Kafkaslar’dan yeni göçmenler “Kürdistan” olarak adlandırılan bölgeye yerleştirilecekti. Abdülhalik Renda da Arnavut göçmeniydi.
Bu planla bir taşla iki kuş vurulacaktı: Başta Rize ve Trabzon olmak üzere Karadeniz Bölgesi’nin demografik yapısı değişecek ve “Kürdistan”ın demografisi değiştirilerek Türkleştirilecekti. Çerkez Ethem ile ilişkisi olan Çerkez aileler de bu bölgeye sürüldü.
Başbakan İsmet İnönü, 27 Nisan 1925 tarihinde Vakit gazetesinde yayımlanan röportajında şöyle diyordu: “Vazifemiz, Türk vatanı içinde bulunanları mutlaka Türk yapmaktır. Türklere ve Türkçülüğe muhalefet edecek unsurları kesip atacağız. Vatana hizmet edeceklerde arayacağımız nitelik, her şeyden evvel o adamın Türk ve Türkçü olmasıdır.”
Abdülhalik Renda daha önce Siirt’te kaymakamlık, Bitlis’te valilik yapmıştır. Bu nedenle Kürt meselesine hakim bir kişilikti. Ayrıca, Enver Paşa, Talat Paşa, Mustafa Kemal ve İsmet İnönü gibi isimlerle birlikte çalışmıştır.
Şeyh Sait İsyanı sonrası Abdülhalik Renda, 53 gün boyunca “Kürdistan”ı dolaşarak edindiği izlenimleri Başbakan İsmet İnönü’ye sunduğu raporda, Kürtler arasında “artan milliyetçilikten” duyduğu endişeyi dile getirmiştir. Kürtlerin nerede ve kaç kişi olarak yaşadıklarını, hangi dili kullandıklarını resmi kayıtlara dayanarak tespit etmiştir. Kürtlerin kendi dillerini yaşatmasını milli aidiyete bir darbe olarak gören Renda, Allah’ın Kürtlere bahşettiği dili yasaklayacak ama “beş vakit namaz”ını kılacak kadar Müslüman ve mütedeyyin olacak!
Aljazeera’nın aktardığına göre: “1925’te yazılan Abdülhalik Renda ve Cemil Ubaydin raporları; Mahmud Esad Bozkurt, Kazım Orbay, Cemil Ubaydin ve Abdülhalik Renda tarafından kaleme alınan 1925 tarihli ‘Şark Islahat Planı’nı şekillendirmesi açısından büyük önem taşıyor. Aynı yıl Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilerek yürürlüğe giren plan, hemen öncesinde yazılan iki raporun işaret ettiği gibi doğunun demografik yapısının değiştirilmesi, Kürtlerin doğuya yerleştirilmesini öngören iskân politikası, güvenlik odaklı olarak istihbarat ve ulaşım ağının iyileştirilmesi, güvenlik görevlilerinin, hükümet temsilcilerinin ve eğitim kurumlarının artırılması, Kürtçenin yasaklanması ve çocukların ailelerinden alınarak Türkçe eğitimi verilmesini ve Türklük propagandası yapılmasını öngörüyordu.”
Hala devam eden memurların zorunlu şark görevi de bu raporda önerilmiş ve kabul edilmiştir.