Macaristan seçimleri, yalnızca Budapeşte’de değil Washington ve Moskova’da da büyük bir deprem etkisi yarattı. Pazar günü yapılan ve rekor katılımla gerçekleşen tarihi oylamada, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in açık desteğini alan aşırı sağcı lider Viktor Orban, 16 yıllık iktidarını kaybetti. Resmi olmayan sonuçlara göre, 45 yaşındaki muhafazakâr siyasetçi Peter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi, 199 sandalyeli parlamentoda 138 vekil çıkararak anayasa değişikliği için gereken üçte iki çoğunluğu elde etti. Orban’ın partisi Fidesz ise 54 sandalyede kaldı. Bu sonuç, yalnızca Macaristan’da bir dönemin kapanması anlamına gelmiyor; aynı zamanda Avrupa’daki popülist sağ dalganın en güçlü kalesinin düşüşünü ve Trump’ın Avrupa’daki ilk büyük siyasi yenilgisini temsil ediyor.
Seçimlere katılım oranı, 1990’daki demokratik dönüşümden bu yana görülmemiş bir seviyeye ulaşarak yüzde 77’yi aştı. Yaklaşık 8 milyon seçmenin sandık başına gittiği oylamada, Macar halkı yalnızca bir hükümeti değil, ülkenin gelecekteki jeopolitik eksenini de oyladı. Orban, Budapeşte’de destekçilerine yaptığı konuşmada yenilgiyi kabul ederek, “Seçim sonuçları henüz kesinleşmemiş olsa da net. Bizim için acı verici, ancak kesin. Bize iktidar sorumluluğu ve fırsatı verilmedi. Kazanan partiye tebriklerimi ilettim” ifadelerini kullandı.
Trump’ın Açık Müdahalesi Neden Yetmedi?
Macaristan seçimleri öncesinde ABD Başkanı Donald Trump, Orban’a desteğini uluslararası diplomasi sınırlarını zorlayan bir açıklıkla ortaya koymuştu. Kampanya döneminde önce Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yu, ardından Başkan Yardımcısı JD Vance’i Budapeşte’ye gönderen Trump, seçimlere iki gün kala sosyal medya hesabından “Viktor Orban’a oy verin” yazarak açıkça müdahale etmişti. Oysa tüm bu girişimler, Macar seçmenin ekonomik kaygıları ve yolsuzluklara duyduğu tepki karşısında etkisiz kaldı. Bu durum, Trump’ın Avrupa’daki etki alanının sanıldığı kadar geniş olmadığını ve yerel dinamiklerin dış müdahaleleri boşa çıkarabildiğini bir kez daha gösterdi.
Orban, Avrupa Birliği’ne yönelik sert eleştirileri ve Rusya ile kurduğu yakın ilişkilerle biliniyordu. Macaristan Başbakanı yıllardır Ukrayna’ya yardım paketleri başta olmak üzere AB’nin önemli kararlarını veto ederek Birliği işlevsizleştiriyordu. Siyasi analistler, Orban’ın yeniden seçilmesi durumunda AB’nin daha da zayıflayacağı ve Rusya’ya yönelik yaptırımların delineceği yorumunu yapıyordu. Ancak sandıktan çıkan sonuç, Macar halkının bu senaryoya geçit vermediğini ortaya koydu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sonuçların ardından yaptığı açıklamada “Avrupa’nın kalbi bu gece Macaristan’da daha güçlü atıyor” diyerek Brüksel’in duyduğu memnuniyeti gizlemedi.
Peter Magyar Kimdir? Fidesz’den Muhalefete Uzanan Yol
Peki, 16 yıllık Orban iktidarını deviren Peter Magyar kimdir? 45 yaşındaki Magyar, aslında Fidesz’in içinden çıkan bir isim. Hukuk Fakültesi’nde öğrenci olduğu yıllarda ve genç bir avukat olarak Orban’ın partisinin gençlik kollarında çalıştı. Daha sonra Adalet Bakanı olan Judit Varga ile evlendi ve devlet kurumlarında yöneticilik yaptı. Ancak Şubat 2024’te Macaristan’ı sarsan çocuk istismarı skandalı, Magyar’ın hayatını ve kariyerini tamamen değiştirdi. Bir çocuk yurdunda yaşanan istismar vakasında okul müdürünün, Fidesz içindeki etkili bağlantıları sayesinde cumhurbaşkanlığı affından yararlandığı ortaya çıktı. Skandalın patlak vermesiyle dönemin Adalet Bakanı Judit Varga ve Cumhurbaşkanı Katalin Novak istifa etmek zorunda kaldı.
O dönem kamuoyunda pek tanınmayan Peter Magyar, eski eşi Varga’nın günah keçisi ilan edildiğini düşünerek bir podcast yayınına katıldı. Amacı eski eşini savunmaktı, ancak yayında Macaristan’daki siyasi yozlaşmayı, karanlık ilişkileri ve hükümetin çaresizliğini soğukkanlı ve gerçekçi bir dille analiz eden konuşması ülkede bomba etkisi yarattı. Birkaç hafta öncesine kadar “Siyasete girmeyi düşünüyor musunuz?” sorusuna “Bu çok iyi bir şaka olur” yanıtını veren Magyar, 15 Mart 2024’te Fidesz ile tüm bağlarını kopardı ve siyasete atıldığını ilan etti. Atıl durumdaki Tisza Partisi’ni sahiplenerek Haziran 2024’teki Avrupa Parlamentosu seçimlerinde yüzde 29 oy alarak ikinci oldu. Bu başarı, Magyar’ın saman alevi olmadığını kanıtladı.
Magyar’ın Vaatleri ve “Teflon Siyasetçi” İmajı
Macaristan seçimleri sürecinde iktidarın tüm propaganda mekanizması Magyar’ı yıpratmak için seferber oldu. Önce “eski eşine şiddet uyguladığı” iddia edildi, ardından bir eğlence mekanında olay çıkardığı ve birinin telefonunu Tuna Nehri’ne fırlattığı öne sürüldü. Daha sonra devlete ait bir finans kurumunda şaibelere neden olduğu iddiaları ortaya atıldı. Seçimlere altı hafta kala ise bir internet sitesinde Magyar’a ait olduğu iddia edilen bir seks videosunun yayınlanacağı duyuruldu. Oysa Magyar tüm bu suçlamalar karşısında dimdik durdu ve “Ben yalnız yaşayan genç bir erkeğim, cinsel hayat yaşadığımı inkâr etmiyorum. Ama gizli çekimler özel hayatıma ahlaksız bir saldırı olur” diyerek krizi fırsata çevirdi. Hiçbir şaibe ve suçlamanın ona kalıcı olarak zarar vermemesi nedeniyle Magyar’a Macaristan’da “teflon siyasetçi” lakabı takıldı.
Magyar muhafazakâr ve dindar bir siyasetçi olmasına karşın Orban’dan farklı olarak Brüksel’le uzlaşmacı bir ilişki kuracağının sinyallerini veriyor. Seçim vaatleri arasında AB ile ilişkilerin normalleştirilmesi, dondurulmuş milyarlarca euroluk AB fonunun serbest bırakılması, hukuk devleti uygulamalarına geri dönülmesi ve yolsuzlukla mücadele bakanlığı kurulması yer alıyor. En dikkat çekici vaadi ise başbakanlık süresini iki dönem yani sekiz yılla sınırlandırmak. Bu düzenleme yürürlüğe girerse, 16 yıldır görevde olan Viktor Orban’a otomatik olarak siyaset yasağı gelmiş olacak.
Muhalefet Birleşti, Eski Partiler Sahneden Çekiliyor
Macaristan seçimleri, yalnızca iktidarı değil muhalefeti de kökten dönüştürdü. Momentum, MSZP (Sosyalist Parti), LMP (Yeşiller), Párbeszéd (Diyalog) ve Jobbik gibi geleneksel muhalefet partileri, oyların bölünmesini önlemek ve Orban’ı devirebilmek amacıyla seçimlere katılmama kararı aldı. 2022’de yüzde 35 oy alan “altılı masa”nın büyük bölümü, eski başbakanlardan Ferenc Gyurcsany’in liderliğindeki Demokratik Koalisyon Partisi dışında, dolaylı olarak Peter Magyar’ı destekledi. Kamuoyu araştırmaları, Gyurcsany’in partisinin de yüzde 5’lik seçim barajını aşamayacağını gösteriyor. Bu durum, 1990’dan sonra Macaristan siyaset sahnesinde Fidesz dışındaki tüm aktörlerin sahneden çekilmesi anlamına geliyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, sonuçların belli olmasının ardından Magyar’ı tebrik ederek, “Macar halkı kararını verdi. Güçlü, güvenli ve her şeyden önce birleşik bir Avrupa için güçlerimizi birleştirelim. Tebrikler, sevgili Peter Magyar!” mesajını paylaştı. Bu gelişme, Avrupa’nın en sorunlu üyelerinden biri olarak görülen Macaristan’ın yeniden AB eksenine dönme ihtimalini güçlendirdi.
Sonuç olarak, Macaristan seçimleri yalnızca Viktor Orban’ın 16 yıllık iktidarını sona erdirmedi; aynı zamanda Donald Trump’ın Avrupa’daki popülist sağ projesine de ağır bir darbe vurdu. Önümüzdeki günlerde Magyar’ın kuracağı yeni hükümetin Brüksel’le ilişkileri nasıl şekillendireceği ve Orban döneminin enkazını nasıl temizleyeceği merakla bekleniyor.