ABD–İran gerilimi, Washington yönetiminin Ortadoğu’daki askeri varlığını artırma kararıyla yeni bir aşamaya geçti. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik sert açıklamalarının ardından, nükleer enerjiyle çalışan USS Abraham Lincoln uçak gemisi ve ona eşlik eden savaş gemilerinin bölgeye sevk edildiği bildirildi.
ABD basınında yer alan haberlere göre, uçak gemisi grubu Güney Çin Denizi’nden Ortadoğu’ya doğru hareket halinde. New York Times ve Axios, sevkiyatın önümüzdeki günlerde tamamlanmasının beklendiğini aktarırken, Pentagon’dan konuya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.
Askeri yığınak artıyor
USS Abraham Lincoln’ün binlerce askeri personel ve çok sayıda savaş uçağı taşıma kapasitesine sahip olduğu belirtiliyor. ABD yönetimi, uçak gemisine ek olarak bölgeye yeni silah sistemleri ve savunma unsurları da gönderiyor. Bu adım, son aylarda yeniden yükselen ABD–İran geriliminin askeri boyuta evrilebileceği yönündeki endişeleri artırdı.
Gerilim, İran’da Aralık ayında başlayan ve ekonomik kriz, yüksek enflasyon ile yönetim karşıtı talepler etrafında büyüyen kitlesel protestoların ardından hız kazanmıştı. Trump yönetimi, bu süreçte Tahran’a yönelik sert söylemleri ve açık müdahale tehdidini sıklaştırmıştı.
“800 idam durduruldu” iddiası
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD’nin baskıları sonucunda İran’da planlanan 800 idamın durdurulduğunu iddia etti. Ancak bu rakamın kaynağına ilişkin herhangi bir somut veri paylaşılmadı. Trump da benzer şekilde “önemli kaynaklardan” bu yönde güvence aldıklarını öne sürdü.
İnsan hakları örgütleri ise bu iddialara temkinli yaklaşıyor. Uluslararası Af Örgütü verilerine göre İran’da yalnızca 2024 yılında 972 kişi idam edildi. Açıklanan sayının olağanüstü yüksek olması, iddiaların doğruluğuna dair soru işaretlerini artırdı.
Saldırı kararı ertelenebilir mi?
ABD merkezli Axios, Trump’ın İran’a yönelik olası bir saldırı kararını erteleme seçeneğini değerlendirdiğini yazdı. Haberde, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun, muhtemel bir İran karşı saldırısına karşı hazırlık yapmak amacıyla Washington’dan ek süre talep ettiği ileri sürüldü.
Beyaz Saray, Trump ile Netanyahu arasında bir görüşme yapıldığını doğrularken, görüşmenin içeriğine dair ayrıntı vermedi. New York Times da benzer yönde bilgiler paylaştı.
BM’de “azami itidal” çağrısı
Gerilim, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne de taşındı. ABD’nin BM Büyükelçisi Mike Waltz, Konsey’de yaptığı konuşmada İran’a yönelik sert mesajlar vererek “tüm seçeneklerin masada olduğunu” söyledi.
BM Genel Sekreteri António Guterres ise taraflara “azami itidal” çağrısı yaptı. BM, İran yönetiminden göstericilere yönelik planlanan tüm idamları durdurmasını ve güvenlik güçlerinin müdahaleleri sırasında yaşanan ölümlerin bağımsız ve şeffaf biçimde soruşturulmasını talep etti.
Binlerce gözaltı, yüzlerce ölüm
İnsan hakları örgütlerine göre İran’daki protestolara yönelik güvenlik güçlerinin müdahalesi ağır bilanço yarattı. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı, eylemler sırasında en az 2 bin 677 kişinin öldüğünü, 2 bin 600’den fazla kişinin yaralandığını ve yaklaşık 20 bin kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
Ortadoğu’da askeri hareketliliğin hız kazanmasıyla birlikte, diplomatik çözüm çağrılarının mı yoksa yeni bir çatışma dalgasının mı öne çıkacağı önümüzdeki günlerde netleşecek.